Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Schaduw

Techniek
Welkom in mijn studeerkamer!

Schaduw Juist waar het licht ontbreekt, wordt de vorm zichtbaar Schaduw ontstaat wanneer licht geheel of gedeeltelijk wordt tegengehouden. Voor kunstenaars is schaduw een belangrijk middel om vorm, volume, ruimte en de richting van het licht zichtbaar te maken. Zonder schaduw zou een bol op papier gemakkelijk weer een platte cirkel worden. Er zijn verschillende soorten schaduw. De eigenschaduw ligt op het voorwerp zelf, aan de zijde die van de lichtbron is afgekeerd. De slagschaduw valt vanuit het voorwerp op een andere ondergrond. Daarnaast kan gereflecteerd licht een donkere schaduw plaatselijk weer iets lichter of gekleurder maken. Schaduw is bovendien niet automatisch zwart. De schaduwkleur wordt beïnvloed door de kleur van het voorwerp, de lichtbron en de omgeving. Daardoor kunnen schaduwen warm, koel of opvallend kleurrijk zijn. Wil je verder? Zet een eenvoudig voorwerp onder één lamp en zoek eigenschaduw, slagschaduw en gereflecteerd licht. Vanuit schaduw leiden logische deuren naar schaduwkleur, toonwaarde, volume en licht-donker.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

gerelateerd aan

gerelateerd aan

  • Licht-donker
  • Toonwaarde

is gerelateerd aan

Schaduwkleur

Techniek

Schaduwkleur Een schaduw is bijna nooit alleen maar zwart Schaduwkleur is de kleur die zichtbaar wordt waar minder direct licht op een voorwerp of oppervlak valt. Wie een schaduw simpelweg met zwart donkerder maakt, mist vaak een belangrijk deel van wat er werkelijk te zien is. Schaduwen kunnen blauw, violet, bruin, groen of zelfs roodachtig lijken. De kleur ontstaat door een samenspel van lokale kleur, lichtkleur, omgevingslicht en gereflecteerd licht. Buiten kan een schaduw bijvoorbeeld relatief koel en blauwachtig worden doordat licht uit de blauwe hemel erin terechtkomt. Een gekleurde muur kan juist zijn kleur naar een nabijgelegen schaduw terugkaatsen. Voor schilders is schaduwkleur daarom belangrijk bij het suggereren van volume, licht en ruimte. Vooral de impressionisten onderzochten hoe gekleurde schaduwen een schilderij levendiger konden maken. Wil je verder? Bekijk een wit voorwerp in zonlicht en onderzoek de schaduw zonder meteen naar zwart te grijpen. Welke kleur zie je werkelijk? Vergelijk daarna schaduwkleur, toonwaarde en kleurtemperatuur.

Over Schaduwkleur is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Licht

Begrip

Licht Zonder licht bestaat er voor ons geen zichtbare kunst Licht maakt kleur, vorm, ruimte en textuur zichtbaar. Voor beeldend kunstenaars is het daarom veel meer dan alleen iets waarmee een voorstelling wordt verlicht. De richting, sterkte, kleur en verspreiding van licht bepalen in hoge mate hoe we een beeld ervaren. Licht kan van voren, opzij of van achteren komen. Zijlicht benadrukt reliëf en textuur, terwijl tegenlicht sterke silhouetten kan veroorzaken. Met licht en schaduw kan een kunstenaar volume suggereren en de aandacht naar bepaalde delen van een voorstelling leiden. Ook de kleur van licht speelt een rol. Daglicht, kaarslicht en kunstlicht beïnvloeden kleuren ieder op een andere manier. Schilders als Caravaggio, Rembrandt en Vermeer maakten licht zelfs tot een bepalend onderdeel van hun beeldtaal. Wil je verder? Bekijk hetzelfde voorwerp achtereenvolgens bij frontaal licht, zijlicht en tegenlicht. De vorm verandert niet, maar je waarneming wel. Vanuit licht kun je verder naar schaduw, licht-donker, kleur en toonwaarde.

Over Licht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Volume

Techniek

Volume Hoe een plat vlak ineens driedimensionaal kan lijken Volume is de hoeveelheid driedimensionale ruimte die een vorm inneemt of lijkt in te nemen. Bij beeldhouwkunst is volume werkelijk aanwezig: een beeld heeft hoogte, breedte en diepte. In een schilderij of tekening moet die derde dimensie juist op een plat vlak worden gesuggereerd. Kunstenaars gebruiken daarvoor onder andere licht en schaduw, toonwaarde, perspectief, kleur en modellering. Een eenvoudige cirkel kan bijvoorbeeld als een bol gaan ogen wanneer één zijde licht blijft en de andere geleidelijk donkerder wordt. Slagschaduw versterkt dat effect. Volume hoeft niet altijd natuurgetrouw te zijn. Kubisten braken vormen open, terwijl abstracte kunstenaars volume soms vereenvoudigden tot geometrische massa’s. Ook de ruimte tussen vormen kan belangrijk zijn voor onze ervaring van volume. Wil je verder? Teken een cirkel, vierkant en driehoek en verander ze met alleen licht en schaduw in een bol, kubus en kegel. Vanuit volume kun je verder naar modellering, plasticiteit en ruimtelijkheid.

Over Volume is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Eigenschaduw

Techniek

Eigenschaduw De donkere kant die een vorm zijn volume geeft Eigenschaduw is het deel van een voorwerp dat niet rechtstreeks door de lichtbron wordt verlicht. De schaduw bevindt zich dus op het voorwerp zelf. Daarmee verschilt eigenschaduw van slagschaduw, die door een voorwerp op een andere ondergrond wordt geworpen. Bij een bol is dit verschil gemakkelijk te zien. De zijde naar de lamp toe is licht, terwijl de andere zijde geleidelijk donkerder wordt. Tussen beide ligt de overgang van licht naar schaduw. Binnen de eigenschaduw kan bovendien gereflecteerd licht zichtbaar zijn: licht dat via de omgeving terug op het voorwerp valt. Voor tekenen en schilderen is eigenschaduw belangrijk bij het suggereren van volume en plasticiteit. Door niet alleen naar contouren, maar vooral naar de verdeling van licht en donker te kijken, kan een platte vorm driedimensionaal gaan lijken. Wil je verder? Zet een bol of ander eenvoudig voorwerp onder één lamp en zoek eerst alleen de eigenschaduw. Bekijk daarna slagschaduw, gereflecteerd licht en modellering.

Over Eigenschaduw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Slagschaduw

Techniek

Slagschaduw De schaduw die laat zien waar een voorwerp in de ruimte staat Slagschaduw is de schaduw die een voorwerp op een ander oppervlak werpt doordat het licht wordt tegengehouden. Een vaas kan bijvoorbeeld een schaduw op de tafel werpen en een persoon een schaduw op de grond of tegen een muur. Daarmee verschilt slagschaduw van eigenschaduw, die op het voorwerp zelf ligt. De vorm en richting van een slagschaduw vertellen veel over de plaats, richting en hoogte van de lichtbron. Bij laag licht kan een lange slagschaduw ontstaan, terwijl een hoge lichtbron meestal een kortere schaduw geeft. De randen kunnen scherp of zacht zijn, afhankelijk van de grootte en afstand van de lichtbron. In teken- en schilderkunst helpt slagschaduw om een voorwerp stevig in de ruimte te plaatsen. Zonder slagschaduw kan het lijken alsof een vorm zweeft. Wil je verder? Verplaats een lamp rond één voorwerp en volg wat de slagschaduw doet. Onderzoek daarna eigenschaduw, lichtrichting en gereflecteerd licht.

Over Slagschaduw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Gereflecteerd licht

Techniek

Gereflecteerd licht Licht kan een schaduw binnenkomen zonder rechtstreeks van de lamp te komen Gereflecteerd licht is licht dat eerst een ander oppervlak raakt en daarna wordt teruggekaatst naar een voorwerp. Daardoor kunnen zelfs delen die niet rechtstreeks door de lichtbron worden verlicht toch zichtbaar blijven. Dit is vooral goed te zien in een eigenschaduw. Zet bijvoorbeeld een witte bol op een lichte tafel. Aan de schaduwzijde kan onderaan een lichtere zone ontstaan doordat de tafel licht naar de bol terugkaatst. Is de ondergrond gekleurd, dan kan ook iets van die kleur in het gereflecteerde licht verschijnen. Voor kunstenaars is dit belangrijk bij het schilderen van overtuigend volume, licht en kleur. Een schaduw bestaat daardoor zelden uit één egaal donker vlak. Wel blijft gereflecteerd licht normaal zwakker dan het rechtstreeks belichte deel van het voorwerp. Wil je verder? Plaats een wit voorwerp achtereenvolgens op rood, blauw en wit papier. Bekijk hoe de schaduwzijde verandert. Ga daarna verder naar eigenschaduw, schaduwkleur en omgevingslicht.

Over Gereflecteerd licht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Modellering

Techniek

Modellering Met licht en toon krijgt een platte vorm lichaam Modellering is in tekenen en schilderen het zichtbaar maken van volume en driedimensionaliteit door geleidelijke veranderingen in licht, schaduw, kleur en toonwaarde. Een kunstenaar kan zo op een plat vlak de indruk wekken dat een gezicht, arm, vaas of ander voorwerp werkelijk ruimte inneemt. Een eenvoudige bol laat het principe goed zien. Van het lichte gedeelte loopt de toon geleidelijk naar de eigenschaduw. Ook gereflecteerd licht kan in die schaduw zichtbaar blijven. Door deze overgangen zorgvuldig weer te geven ontstaat een overtuigende ruimtelijke vorm. Modellering kan heel zacht verlopen, zoals bij sfumato, maar ook worden opgebouwd met duidelijke vlakken of krachtige licht-donkercontrasten. De techniek is daardoor niet aan één kunststijl gebonden. Het begrip wordt soms verward met modelleren in klei. Dat is een andere toepassing van het woord. Bij schilderen en tekenen gaat modellering vooral om de suggestie van vorm door toon en licht. Wil je verder? Vergelijk modellering met volume, plasticiteit, toonwaarde en licht-donker.

Over Modellering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Lichtrichting

Techniek

Lichtrichting De plaats van het licht bepaalt hoe een vorm zich laat zien Lichtrichting is de richting waaruit het licht een onderwerp bereikt. Voor kunstenaars is dat belangrijk, omdat dezelfde vorm er totaal anders kan uitzien wanneer de lichtbron wordt verplaatst. Licht bepaalt waar lichte partijen, eigenschaduw en slagschaduw ontstaan. Bij frontaal licht zijn schaduwen vaak beperkt zichtbaar en kan een vorm vlakker lijken. Zijlicht benadrukt juist volume en textuur. Tegenlicht kan het onderwerp grotendeels donker maken en een sterk silhouet veroorzaken. Licht van boven of onderen geeft weer een heel andere werking. De richting van het licht helpt bovendien om de plaats van een lichtbron begrijpelijk te maken. Slagschaduwen moeten logisch aansluiten bij die gekozen richting. In een schilderij kan de kunstenaar daarvan bewust afwijken, maar dan gebeurt dat meestal om de compositie of dramatiek te versterken. Wil je verder? Verlicht één voorwerp vanuit vier verschillende richtingen en vergelijk de schaduwen. Onderzoek daarna zijlicht, tegenlicht, frontaal licht en slagschaduw.

Over Lichtrichting is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Voor dit object zijn nog geen tekstblokken vastgelegd.