Ruimtelijkheid

Volume

Volume Hoe een plat vlak ineens driedimensionaal kan lijken Volume is de hoeveelheid driedimensionale ruimte die een vorm inneemt of lijkt in te nemen. Bij beeldhouwkunst is volume werkelijk aanwezig: een beeld heeft hoogte, breedte en diepte. In een schilderij of tekening moet die derde dimensie juist op een plat vlak worden gesuggereerd. Kunstenaars gebruiken daarvoor onder andere licht en schaduw, toonwaarde, perspectief, kleur en modellering. Een eenvoudige cirkel kan bijvoorbeeld als een bol gaan ogen wanneer één zijde licht blijft en de andere geleidelijk donkerder wordt. Slagschaduw versterkt dat effect. Volume hoeft niet altijd natuurgetrouw te zijn. Kubisten braken vormen open, terwijl abstracte kunstenaars volume soms vereenvoudigden tot geometrische massa’s. Ook de ruimte tussen vormen kan belangrijk zijn voor onze ervaring van volume. Wil je verder? Teken een cirkel, vierkant en driehoek en verander ze met alleen licht en schaduw in een bol, kubus en kegel. Vanuit volume kun je verder naar modellering, plasticiteit en ruimtelijkheid.

Over Volume is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Slagschaduw

Slagschaduw De schaduw die laat zien waar een voorwerp in de ruimte staat Slagschaduw is de schaduw die een voorwerp op een ander oppervlak werpt doordat het licht wordt tegengehouden. Een vaas kan bijvoorbeeld een schaduw op de tafel werpen en een persoon een schaduw op de grond of tegen een muur. Daarmee verschilt slagschaduw van eigenschaduw, die op het voorwerp zelf ligt. De vorm en richting van een slagschaduw vertellen veel over de plaats, richting en hoogte van de lichtbron. Bij laag licht kan een lange slagschaduw ontstaan, terwijl een hoge lichtbron meestal een kortere schaduw geeft. De randen kunnen scherp of zacht zijn, afhankelijk van de grootte en afstand van de lichtbron. In teken- en schilderkunst helpt slagschaduw om een voorwerp stevig in de ruimte te plaatsen. Zonder slagschaduw kan het lijken alsof een vorm zweeft. Wil je verder? Verplaats een lamp rond één voorwerp en volg wat de slagschaduw doet. Onderzoek daarna eigenschaduw, lichtrichting en gereflecteerd licht.

Over Slagschaduw is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Modellering

Modellering Met licht en toon krijgt een platte vorm lichaam Modellering is in tekenen en schilderen het zichtbaar maken van volume en driedimensionaliteit door geleidelijke veranderingen in licht, schaduw, kleur en toonwaarde. Een kunstenaar kan zo op een plat vlak de indruk wekken dat een gezicht, arm, vaas of ander voorwerp werkelijk ruimte inneemt. Een eenvoudige bol laat het principe goed zien. Van het lichte gedeelte loopt de toon geleidelijk naar de eigenschaduw. Ook gereflecteerd licht kan in die schaduw zichtbaar blijven. Door deze overgangen zorgvuldig weer te geven ontstaat een overtuigende ruimtelijke vorm. Modellering kan heel zacht verlopen, zoals bij sfumato, maar ook worden opgebouwd met duidelijke vlakken of krachtige licht-donkercontrasten. De techniek is daardoor niet aan één kunststijl gebonden. Het begrip wordt soms verward met modelleren in klei. Dat is een andere toepassing van het woord. Bij schilderen en tekenen gaat modellering vooral om de suggestie van vorm door toon en licht. Wil je verder? Vergelijk modellering met volume, plasticiteit, toonwaarde en licht-donker.

Over Modellering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Ruimte

Ruimte Kunst begint niet alleen bij wat er staat, maar ook bij wat ertussen zit Ruimte is een van de fundamentele beeldende begrippen. In een schilderij of tekening kan een kunstenaar op een plat vlak de suggestie van diepte oproepen. Bij beeldhouwkunst, installatiekunst en architectuur is ruimte daarentegen werkelijk aanwezig: je kunt eromheen of zelfs doorheen bewegen. Kunstenaars beschikken over allerlei middelen om ruimte zichtbaar te maken. Perspectief, overlapping, verkleining, kleur, licht-donker en atmosferisch perspectief kunnen voorgrond en achtergrond van elkaar onderscheiden. Maar ook de lege ruimte tussen vormen telt mee. Die zogenaamde negatieve ruimte kan net zo bepalend zijn voor een compositie als de voorwerpen zelf. Kunstenaars hoeven ruimte bovendien niet natuurgetrouw weer te geven. Het kubisme liet verschillende gezichtspunten samenvallen, terwijl abstracte kunstenaars ruimte volledig anders konden organiseren. Wil je verder kijken? Ontdek hoe ruimtelijkheid, perspectief, negatieve ruimte, volume en overlapping ieder op een andere manier bepalen hoe wij ruimte ervaren.

Over Ruimte is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Dieptewerking

Dieptewerking Een plat vlak dat je ogen overtuigt dat je erin kunt stappen Dieptewerking is de indruk dat er in een schilderij, tekening of ander plat beeld ruimte bestaat tussen voorgrond en achtergrond. Het oppervlak zelf blijft natuurlijk vlak, maar kunstenaars beschikken over allerlei middelen om onze waarneming een driedimensionale ruimte te laten ervaren. Een bekend hulpmiddel is lineair perspectief, waarbij vluchtlijnen naar één of meer vluchtpunten lopen. Maar diepte kan ook ontstaan door overlapping, verkleining en hoogteverschillen in het beeld. Een voorwerp dat een ander gedeeltelijk bedekt, lijkt bijvoorbeeld automatisch dichterbij te staan. Ook kleur en licht helpen mee. Verre vormen kunnen lichter, koeler en minder scherp worden weergegeven. Dat noemen we atmosferisch perspectief. Sterke verschillen in licht en donker kunnen juist volume en afstand benadrukken. Kunstenaars kunnen deze regels natuurgetrouw toepassen, overdrijven of bewust doorbreken. Wil je verder? Onderzoek perspectief, overlapping, verkorting, atmosferisch perspectief en ruimtelijkheid en ontdek hoeveel verschillende trucs een kunstenaar heeft om van een plat vlak een ruimte te maken.

Perspectief

Perspectief De kunst om een plat vlak te laten voelen als een ruimte Perspectief omvat de manieren waarop kunstenaars ruimte, afstand en diepte in een plat beeld kunnen weergeven. Wat dichtbij is, lijkt meestal groter; wat verder weg ligt, kleiner. Kunstenaars gebruiken zulke waarnemingsverschijnselen om de kijker het gevoel te geven dat hij een voorstelling binnen kan kijken. Bij lineair perspectief worden denkbeeldige vluchtlijnen gebruikt die samenkomen in één of meer vluchtpunten op de horizonlijn. Zo ontstaan onder andere eenpuntsperspectief en tweepuntsperspectief. Tijdens de Renaissance werd deze methode systematisch onderzocht en toegepast. Maar perspectief is meer dan lijnen construeren. Atmosferisch perspectief gebruikt verschillen in kleur, scherpte en contrast om afstand te suggereren. Ook overlapping, verkleining, verkorting en plaatsing in het beeld kunnen diepte veroorzaken. Niet iedere kunstenaar wil een natuurgetrouwe ruimte. Perspectief kan ook bewust worden vervormd of genegeerd. Wil je verder? Begin bij horizonlijn en vluchtpunt en kies daarna een route naar lineair perspectief, atmosferisch perspectief, verkorting of dieptewerking.

Over Perspectief is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Overlapping

Overlapping Eén vorm voor een andere en je oog ziet onmiddellijk ruimte Overlapping is een eenvoudige maar krachtige manier om diepte en ruimtelijkheid in een plat beeld te suggereren. Wanneer de ene vorm een deel van een andere vorm bedekt, neemt ons oog vrijwel automatisch aan dat de bedekkende vorm dichterbij staat. Daarvoor zijn geen vluchtpunten of ingewikkelde perspectiefconstructies nodig. Een boom die gedeeltelijk voor een huis staat, wordt als dichterbij ervaren. Door meerdere vormen achter elkaar te plaatsen kan een kunstenaar zo een hele reeks van voorgrond, middengrond en achtergrond opbouwen. Overlapping speelt ook een belangrijke rol in de compositie. Vormen kunnen door elkaar verbonden raken, terwijl een gedeeltelijk verborgen object de kijker nieuwsgierig maakt naar wat erachter zit. Bij sterke overlapping kan bovendien een gevoel van drukte of ruimtelijke gelaagdheid ontstaan. De techniek komt voor in zowel figuratieve als abstracte kunst. Wil je verder? Zoek in een schilderij vijf overlappingen en bepaal wat voor en achter ligt. Vergelijk daarna dieptewerking, perspectief, ruimtelijkheid, schaalverkleining en compositie.

Over Overlapping is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.