Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Atmosferisch perspectief

Begrip
Welkom in mijn studeerkamer!

Atmosferisch perspectief Hoe verder iets weg is, hoe meer de lucht zich ermee gaat bemoeien Atmosferisch perspectief is een manier om in een plat beeld een overtuigende indruk van diepte en afstand te geven. De techniek maakt gebruik van wat we ook in werkelijkheid zien: voorwerpen in de verte lijken lichter, vager en vaak wat blauwer dan voorwerpen dichtbij. Dat komt doordat we door een steeds grotere hoeveelheid lucht kijken. Stof, vocht en andere kleine deeltjes in de atmosfeer beïnvloeden het licht en verminderen contrasten. Een schilder kan dit effect nabootsen door op de voorgrond sterke contrasten, duidelijke details en krachtige kleuren te gebruiken. Naar de horizon toe worden vormen zachter, kleuren minder verzadigd en contrasten kleiner. Vooral in landschapschilderkunst is atmosferisch perspectief een krachtig hulpmiddel. Leonardo da Vinci onderzocht en gebruikte het al tijdens de renaissance. Ga vanuit Atmosferisch perspectief eens verder naar Leonardo da Vinci, Landschapschilderkunst, Lineair perspectief, Dieptewerking, Horizon of Kleurperspectief en ontdek hoeveel ruimte je met alleen kleur en contrast kunt suggereren.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

behoort tot

gerelateerd aan

is gerelateerd aan

verwantschap met

wordt gebruikt door

wordt gebruikt in

Landschapschilderkunst

Onderwerp

Landschapschilderkunst Wanneer de omgeving zelf de hoofdrol krijgt Bij landschapschilderkunst staat de natuurlijke of door mensen gevormde omgeving centraal. Bergen, rivieren, bossen, weilanden, wolkenluchten en dorpen kunnen belangrijker worden dan de mensen die erin voorkomen. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar eeuwenlang was het landschap vooral achtergrond voor religieuze, historische of mythologische voorstellingen. Geleidelijk groeide het uit tot een zelfstandig kunstgenre. Kunstenaars gebruikten landschappen vervolgens op heel verschillende manieren. Een landschap kan nauwkeurig worden waargenomen, geïdealiseerd, romantisch, dreigend of bijna abstract zijn. In Nederland werd landschapschilderkunst bijzonder belangrijk. Van de zeventiende-eeuwse meesters tot de Haagse School en Larense School bleef het Nederlandse landschap kunstenaars inspireren. Ook licht, seizoen en weersomstandigheden kunnen het karakter van een landschap volledig veranderen. Ga vanuit Landschapschilderkunst eens verder naar Weidelandschap, Haagse School of Plein-air schilderen en ontdek hoeveel verschillende verhalen één landschap kan vertellen.

Over Landschapschilderkunst is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Contrast

Techniek

Contrast Verschillen maken zichtbaar wat belangrijk is Contrast is het verschil tussen twee of meer beeldende elementen. Hoe groter dat verschil, hoe sterker onderdelen van een kunstwerk van elkaar kunnen worden onderscheiden. Licht tegenover donker is een duidelijk voorbeeld, maar contrast kan ook ontstaan door kleur, vorm, grootte, richting, textuur of ruimte. Een kunstenaar kan contrast gebruiken om aandacht, spanning, ritme en hiërarchie te veroorzaken. Een klein rood vlak tussen gedempte grijzen trekt bijvoorbeeld snel de aandacht. Een scherpe vorm naast zachte vormen kan hetzelfde doen. Binnen kleur bestaan verschillende contrasten, zoals warm-koudcontrast, complementair contrast en verzadigingscontrast. Ook toonwaarde speelt een grote rol: een lichte vorm tegen een donkere achtergrond wordt onmiddellijk zichtbaar. Niet ieder kunstwerk heeft sterke contrasten nodig. Kleine verschillen kunnen juist rust, samenhang of subtiliteit opleveren. Wil je verder? Kies één schilderij en zoek afzonderlijk naar contrast in licht, kleur, grootte en textuur. Vanuit contrast kun je verder naar kleurcontrast, licht-donker en toonwaarde.

Over Contrast is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Dieptewerking

Techniek

Dieptewerking Een plat vlak dat je ogen overtuigt dat je erin kunt stappen Dieptewerking is de indruk dat er in een schilderij, tekening of ander plat beeld ruimte bestaat tussen voorgrond en achtergrond. Het oppervlak zelf blijft natuurlijk vlak, maar kunstenaars beschikken over allerlei middelen om onze waarneming een driedimensionale ruimte te laten ervaren. Een bekend hulpmiddel is lineair perspectief, waarbij vluchtlijnen naar één of meer vluchtpunten lopen. Maar diepte kan ook ontstaan door overlapping, verkleining en hoogteverschillen in het beeld. Een voorwerp dat een ander gedeeltelijk bedekt, lijkt bijvoorbeeld automatisch dichterbij te staan. Ook kleur en licht helpen mee. Verre vormen kunnen lichter, koeler en minder scherp worden weergegeven. Dat noemen we atmosferisch perspectief. Sterke verschillen in licht en donker kunnen juist volume en afstand benadrukken. Kunstenaars kunnen deze regels natuurgetrouw toepassen, overdrijven of bewust doorbreken. Wil je verder? Onderzoek perspectief, overlapping, verkorting, atmosferisch perspectief en ruimtelijkheid en ontdek hoeveel verschillende trucs een kunstenaar heeft om van een plat vlak een ruimte te maken.

Diepte is noodzakelijk bij twee-dimensionaal werken

Beschrijving
Dieptewerking
Diepte is noodzakelijk bij twee-dimensionaal werken
Diepte geeft het effect aan waarbij voorwerpen in de verte lijken te verdwijnen. Een noodzakelijk iets als we in een plat vlak aan het werk zijn zoals bij een tekening of een schilderij.

Gebruik verschillende perspectiefvormen
Een soms bedrieglijk echt effect van diepte is te verkrijgen door gebruik te maken van ruimtelijk (lineair) perspectief, kleurperspectief of atmosferisch perspectief en dan bij voorkeur allemaal tegelijk. Dat kan uiteraard probleemloos en het effect zal heel bijzonder zijn.

Lineair perspectief speelt een belangrijke rol
Met name een goed gebruik van lineair perspectief, de bekende vorm met de verdwijnpunten die meestal op de horizon liggen, zal de dieptewerking enorm versterken. Maar onderschat ook de werking van kleuren rond de horizon niet. Een scherp afgetekende horizon met felle kleuren zal nooit een diepte-effect geven.
Laat de kleuren van horizon en lucht overvloeien
Meng daarom de kleuren rond de horizon heel licht met de kleur die voor de lucht is gebruikt waardoor lucht en land (of water natuurlijk) als het ware in elkaar over lijken te lopen. Dat geeft een verbazend gevoel van diepte, zeker bij landschappen en zeegezichten waarbij er niet echt sprake is van lijnen die we voor lineair perspectief kunnen gebruiken.

Als u er meer van weten wilt dat vindt u veel informatie in onderstaand boek dat voor slechte 7 euro te bestellen is.

Boek met veel informatie over perspectieftekenen, spiegeling, maatberekening en dergelijke.
Klik op het boek om naar de beschrijvende pagina te gaan

Overdreven diepte realiseren.

Sommige mensen gaan ook nog eens flink overdrijven en een overdreven diepte proberen te bereiken door bijvoorbeeld de verdwijnpunten te verschuiven. Dat kan werken en wordt in de praktijk gebruikt in stillevens en dergelijke. Ook in een zogenaamde "trompe d'oeil" is flink met het perspectief gemanipuleerd. Of het allemaal even mooi en natuurlijk over komt moet iedereen maar even voor zichzelf uitmaken. Maar dat er verbazende effecten te realiseren zijn, dat is wel zeker.

Perspectief

Techniek

Perspectief De kunst om een plat vlak te laten voelen als een ruimte Perspectief omvat de manieren waarop kunstenaars ruimte, afstand en diepte in een plat beeld kunnen weergeven. Wat dichtbij is, lijkt meestal groter; wat verder weg ligt, kleiner. Kunstenaars gebruiken zulke waarnemingsverschijnselen om de kijker het gevoel te geven dat hij een voorstelling binnen kan kijken. Bij lineair perspectief worden denkbeeldige vluchtlijnen gebruikt die samenkomen in één of meer vluchtpunten op de horizonlijn. Zo ontstaan onder andere eenpuntsperspectief en tweepuntsperspectief. Tijdens de Renaissance werd deze methode systematisch onderzocht en toegepast. Maar perspectief is meer dan lijnen construeren. Atmosferisch perspectief gebruikt verschillen in kleur, scherpte en contrast om afstand te suggereren. Ook overlapping, verkleining, verkorting en plaatsing in het beeld kunnen diepte veroorzaken. Niet iedere kunstenaar wil een natuurgetrouwe ruimte. Perspectief kan ook bewust worden vervormd of genegeerd. Wil je verder? Begin bij horizonlijn en vluchtpunt en kies daarna een route naar lineair perspectief, atmosferisch perspectief, verkorting of dieptewerking.

Over Perspectief is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

kleurverzadiging

Techniek

Kleurverzadiging Van krachtig en zuiver naar gedempt en grijzig Kleurverzadiging geeft aan hoe intens of zuiver een kleur wordt ervaren. Een sterk verzadigd rood oogt helder en krachtig. Wanneer diezelfde kleur wordt gedempt, beweegt zij richting grijs en neemt de kleurverzadiging af. Een kunstenaar kan verzadiging op verschillende manieren veranderen. Het toevoegen van grijs of een complementaire kleur kan een kleur neutraler maken. Ook mengen met andere pigmenten beïnvloedt de verzadiging. Wit maakt een kleur lichter en kan tegelijkertijd de ervaren intensiteit veranderen. Verzadiging staat niet los van kleurtoon en toonwaarde. Twee kleuren kunnen dezelfde kleurtoon hebben, maar verschillen in lichtheid en verzadiging. Ook de omgeving speelt mee: een gedempt rood kan naast grijze kleuren opvallend krachtig lijken. Kunstenaars gebruiken verschillen in verzadiging om aandacht te sturen, ruimte te suggereren en kleurharmonie op te bouwen. Wil je verder? Onderzoek kleurintensiteit en kleurtoon en ga daarna naar toonwaarde, complementaire kleuren, chromatisch grijs, kleurmenging, tint, shade, tone, simultaancontrast en kleurharmonie.

Over kleurverzadiging is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Horizon

Techniek

Horizon Een enkele lijn kan bepalen hoe hoog of laag je in een beeld staat De horizon is de denkbeeldige lijn waar lucht en aarde of water elkaar in de verte lijken te ontmoeten. In landschappen kan deze lijn duidelijk zichtbaar zijn, maar ook achter gebouwen, bomen of bergen verborgen liggen. Binnen het lineair perspectief heeft de horizon een bijzondere functie. De horizonlijn komt overeen met de ooghoogte van de kijker. Vluchtpunten van horizontale lijnen die evenwijdig aan de grond lopen, liggen op deze lijn. Daardoor helpt de horizon om ruimte en diepte overtuigend weer te geven. Ook voor de compositie is de plaats van de horizon belangrijk. Een lage horizon geeft veel ruimte aan de lucht en kan een landschap uitgestrekt laten lijken. Een hoge horizon legt juist meer nadruk op de grond of voorgrond. De horizon hoeft overigens niet letterlijk getekend te worden. Hij kan als denkbeeldige constructielijn aanwezig zijn. Wil je verder? Onderzoek horizonlijn en ooghoogte en ga daarna naar vluchtpunt, lineair perspectief, eenpuntsperspectief, tweepuntsperspectief, landschapsschilderkunst, compositie, dieptewerking, gezichtspunt en atmosferisch perspectief.

Over Horizon is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Luchtperspectief

Techniek

Luchtperspectief Hoe verder weg, hoe zachter de wereld lijkt te worden Luchtperspectief is een manier om diepte en afstand in een schilderij of tekening zichtbaar te maken door veranderingen in kleur, contrast en scherpte. Het wordt ook atmosferisch perspectief genoemd. Door de lucht tussen kijker en onderwerp lijken voorwerpen op grote afstand lichter, minder contrastrijk en vaak blauwer of grijzer. Details worden minder duidelijk en scherpe contouren verdwijnen geleidelijk. Bergen aan de horizon kunnen daardoor veel zachter ogen dan bomen of gebouwen op de voorgrond. Kunstenaars gebruiken dit verschijnsel bewust om ruimtelijkheid te suggereren. Leonardo da Vinci beschreef en gebruikte luchtperspectief tijdens de Renaissance. Later werd het belangrijk in landschapsschilderkunst en bij kunstenaars die atmosfeer en licht onderzochten. Luchtperspectief verschilt van lineair perspectief: er zijn geen vluchtpunten nodig. Kleur en zichtbaarheid zorgen voor de afstand. Wil je verder? Onderzoek atmosferisch perspectief en dieptewerking en ga daarna naar horizon, kleurperspectief, scherpte, contrast, nevel, landschapsschilderkunst, sfumato, ruimtelijkheid en lineair perspectief.

Over Luchtperspectief is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Definitie

Atmosferisch perspectief Één van de eerste bekende vormen van het maken van diepte Zoals de naam al zegt ontstaat het door de werking van de atmosfeer Wanneer men over een landschap uitkijkt, lijken de kleuren in de verte steeds kouder en blauwer te worden. Dit noemt men het atmosferisch perspectief . Zo verandert de kleur van bomen van groen-geel, via groen-blauw naar blauw. een goed zichtbare vorm van atmosferisch perspectief een goed zichtbare vorm van atmosferisch perspectief Bovendien worden structuren en cont…

Definitie

Atmosferisch perspectief

Één van de eerste bekende vormen van het maken van diepte

Zoals de naam al zegt ontstaat het door de werking van de atmosfeer

Wanneer men over een landschap uitkijkt, lijken de kleuren in de verte steeds kouder en blauwer te worden. Dit noemt men het atmosferisch perspectief . Zo verandert de kleur van bomen van groen-geel, via groen-blauw naar blauw.

een goed zichtbare vorm van atmosferisch perspectief
een goed zichtbare vorm van atmosferisch perspectief


Bovendien worden structuren en contrasten door dit atmosferisch perspectief steeds zwakker. In werkelijkheid gebeurt dit door de waterdamp en stofdeeltjes in de lucht. Koude kleuren, zoals blauw, hebben de neiging optisch te wijken en suggereren daarmee diepte.

Een uitgebreid artikel over dit verschijnsel van het atmosferisch perspectief vindt u hier

Atmosferisch perspectief geeft elk schilderij de benodigde diepte

Beschrijving
Atmosferisch perspectief geeft elk schilderij de benodigde diepte Wat is atmosferisch perspectief en hoe pas je het goed toe? Atmosferisch perspectief is geen wiskundig onderbouwde theorie zoals lijnperspectief. Het is eigenlijk een minder formele vorm van perspectief. Atmosferisch perspectief is eigenlijk meer op de kleurenleer gebaseerd. Met de theorie van het werken met lijnperspectief heeft het atmosferisch perspectief niets te maken. Atmosferisch perspectief is het het verschijnsel dat kleuren minder intensief…

Atmosferisch perspectief geeft elk schilderij de benodigde diepte

Atmosferisch perspectief geeft elk schilderij de benodigde diepte

Wat is atmosferisch perspectief en hoe pas je het goed toe?
Atmosferisch perspectief is geen wiskundig onderbouwde theorie zoals lijnperspectief. Het is eigenlijk een minder formele vorm van perspectief. Atmosferisch perspectief is eigenlijk meer op de kleurenleer gebaseerd. Met de theorie van het werken met lijnperspectief heeft het atmosferisch perspectief niets te maken.

Atmosferisch perspectief is het het verschijnsel dat kleuren minder intensief worden naarmate de afstand groter wordt.

Hoe verder weg, hoe minder kleur door het atmosferisch perspectief

Wat veroorzaakt de werking van atmosferisch perspectief?
Atmosferisch perspectief wordt veroorzaakt door zwevende deeltjes in de lucht. Het gaat daarbij ondermeer om kleine waterdruppels. Ook vervuiling als rook- stof en roetdeeltjes spelen een grote rol. In de praktijk zien we dat kleuren steeds meer vervagen naarmate de afstand groter wordt.

In feit gaan alle kleuren richting blauw. En uiteindelijk gaat alles op in een een soort blauwgrijze waas op te gaan.

In de verte wordt uiteindelijk alles blauwig grijs
Op of bij de horizon lopen de kleuren steeds verder in elkaar. Als we door veel atmosfeer heen moeten kijken zien we de eigenlijke horizon niet eens meer. We zien dat bijvoorbeeld uit het raampje van uit een hoog vliegend vliegtuig. Of vanaf een hoog gebouw zoals de foto in dit artikel. En de horizon verdwijnt in een blauwgrijze waas..

Atmosferisch perspectief kan aan elk schilderij worden toegevoegd
Bij het maken van een schilderij dienen we met het atmosferisch perspectief goed rekening te houden. Het atmosferisch perspectief is van groot belang. Het staat naast de normale perspectiefregels. De regels ook voor de noodzakelijke diepte in ons werk moeten gaan zorgen. Goed toepassen is gelukkig niet moeilijk. We kunnen zonder al te veel extra moeite het atmosferisch perspectief in elk schilderij aanbrengen. Zo gaan we gemakkelijk extra diepte in ons werk aanbrengen.

De plaats waar het object staat is belangrijk
We moeten goed onderscheid maken naar de plaats waar iets in ons schilderij staat. Het zal bijna altijd om landschappen gaan. Bij andere onderwerpen is de afstand naar de horizon zo klein dat het atmosferisch perspectief niet echt waarneembaar is.

Hoe maak je atmosferisch perspectief
We bereiken het gewenste effect door het bijmengen van witten en grijzen, eventueel aangevuld met een weinig donker blauw. Hoe verder het object van ons vandaan is, hoe meer we bij gaan mengen. Bij objecten die echt op de horizon staan voegen we zelfs geen kleuren meer toe. Daar gebruiken we uitsluitend de kleur die we voor het bijmengen hebben gebruikt.

Vergeet vooral de lucht en de wolken niet
Ook de lucht is natuurlijk ook gevoelig is voor het verschijnsel . En dus zorgen we dat blauwe lucht en wolken ook sterker vervagen naarmate de afstand groter wordt. Ook daar voegen we witten en grijzen toe aan de oorspronkelijke kleuren. Dan kan het atmosferisch perspectief ook in luchten tot zijn recht komen.

De horizon vervaagt
Liggen de weer te geven objecten dichter bij de horizon? Dan krijgen die objecten, landschap en wolken allemaal ongeveer dezelfde kleur. Ze lopen zeker bij landschappen met een hele grote diepte vrij gemakkelijk in elkaar over. Echt goed onderling onderscheiden kun je de objecten niet meer. Het is dan ook verstandig om niet meer te gaan proberen om ze echt nog weer te geven. Dat werkt niet.

Maken we goed gebruik van het atmosferisch perspectief? Bij de horizon zit er dan weinig kleurverschil meer tussen de lucht en het aardoppervlak. Van een echt strakke horizon is dan nog maar zelden echt sprake. Dan moet het wel heel helder weer zijn.

Het werkt zelfs bij een schilderij dat zich verder niet veel aan de perspectiefwetten gelegen laat liggen. Hier wordt bij goed gebruik van het atmosferisch perspectief toch een opmerkelijk diepte-effect bereikt. Middeleeuwse schilders wisten er al gebruik van te maken. En die hadden nog niet veel kaas gegeten hadden van lijnperspectief.

Vervuiling speelt een hele grote rol
In onderstaande foto (New York gefotografeerd vanaf het Empire State Building) is het atmosferisch perspectief wel heel duidelijk te zien. Uiteraard speelt de luchtvervuiling van de grote stad hier een belangrijke rol. Maar het is nu wel even handig als illustratie

Soms is atmosferisch perspectief de enig bruikbare vorm.
Soms moeten we op deze perspectiefvorm terugvallen. Domweg omdat het de enige bruikbare vorm is. We komen dat vooral tegen bij onderwerpen met een zogenaamd nulpuntsperspectief.

Pentekeningen en atmosferisch perspectief
We hebben het steeds over vervagende kleuren. Maar hoe doen we dat dan bijvoorbeeld bij zwart/wit pentekeningen? Simpel. We gaan werken met slechts weinig details en slechts vage arceringen. Zodat er een goed contrast met de voorgrond ontstaat. Het lijkt minder overtuigend uitgevoerd dan bij een werkstuk in kleur. Maar mits goed uitgevoerd kan het diepteeffect heel overtuigend zijn. En dat is wat we willen bereiken.

Nulpuntsperspectief
Een nulpuntsperspectief vinden we terug bij complexe landschappen. Een voorbeeld zijn de berglandschappen waar geen horizon of andere herkenbare lijn terug te vinden is.

In de meeste landschappen vinden we nog wel ergens een horizon terug. Of we kunnen benaderen waar deze loopt op basis van aanwezige steunpunten zoals huizen en andere gebouwen. Maar soms ontbreken ook die en hebben we geen enkel houvast meer waar we ergens de horizon mogen verwachten. Van het aanbrengen van 1 of 2 vluchtpunten kan dan geen sprake zijn. En voor lijnperspectief hebben we die vluchtpunten toch echt nodig. Overigens worden vluchtpunten ook wel verdwijnpunten genoemd.

Atmosferisch perspectief werkt altijd, ook zonder zichtbare horizon

Dan zijn we volledig op het atmosferisch perspectief aangewezen om een goede dieptewerking te krijgen.

En waar komt de naam "atmosferisch perspectief" vandaan?
Leonardo da Vinci wordt gezien als de ontdekker van het atmosferisch perspectief. In elk geval schijnt hij die naam er aan gegeven te hebben.

Gereedschapskist

Materialen