Licenties

Licenties
Laat je kunst voor je werken

Een schilderij kun je verkopen. Van dat schilderij kun je prints maken. Maar er bestaat nog een derde mogelijkheid: iemand anders toestemming geven om jouw afbeelding te gebruiken.

Dat noemen we een licentie.

Het bijzondere daarvan is dat je het oorspronkelijke kunstwerk niet hoeft te verkopen. Je geeft alleen bepaalde gebruiksrechten. Een bedrijf kan jouw afbeelding bijvoorbeeld op een product plaatsen en betaalt daarvoor een afgesproken vergoeding.

Voor kunstenaars kan dit interessant zijn, omdat één kunstwerk op die manier meerdere keren inkomsten kan opleveren.

Van kunstwerk naar toepassing

Stel dat je een opvallend schilderij met bloemen hebt gemaakt.

Een fabrikant van kaarten ziet het werk en wil de afbeelding gebruiken voor een serie wenskaarten. Een uitgever vindt hetzelfde beeld geschikt voor de omslag van een boek. Later wil een producent het misschien gebruiken op een kalender.

Het oorspronkelijke schilderij kan ondertussen gewoon bij jou in het atelier hangen of al verkocht zijn.

Wat wordt aangeboden, is niet het fysieke kunstwerk maar toestemming om de afbeelding onder bepaalde voorwaarden te gebruiken.

Waarvoor kan kunst worden gebruikt?

De mogelijkheden zijn veel groter dan alleen kaarten en posters.

Afbeeldingen van kunst kunnen terechtkomen op boeken, tijdschriften, kalenders, verpakkingen, servies, textiel, behang, kantoorartikelen en allerlei interieurproducten.

Ook digitale toepassingen zijn mogelijk. Denk aan websites, advertenties, digitale publicaties of campagnes.

Niet ieder kunstwerk is daarvoor even geschikt. Werk met een herkenbare stijl, sterke vormen, aantrekkelijke kleuren of duidelijke onderwerpen kan commercieel interessant zijn.

Dat betekent niet dat je speciaal commerciële kunst moet gaan maken. Het betekent vooral dat het verstandig kan zijn om naar je bestaande werk te kijken en jezelf af te vragen:

Waar zou dit beeld nog meer gebruikt kunnen worden?

Je verkoopt niet automatisch je auteursrecht

Hier ligt een belangrijk verschil tussen een kunstwerk verkopen en rechten verlenen.

Wanneer iemand jouw schilderij koopt, wordt die persoon eigenaar van het fysieke schilderij. Dat betekent normaal gesproken niet automatisch dat de koper ook alle auteursrechten verkrijgt.

Bij een licentie geef je juist toestemming voor een specifiek gebruik.

Bijvoorbeeld: een bedrijf mag een afbeelding gedurende twee jaar gebruiken voor een serie van maximaal 5.000 kaarten die in Nederland wordt verkocht.

Dat is veel duidelijker dan simpelweg afspreken: "Jullie mogen mijn afbeelding gebruiken."

Maak duidelijke afspraken

Bij licenties zijn goede afspraken belangrijk.

Waarvoor mag het beeld worden gebruikt? In welke landen? Hoe lang? Op hoeveel producten? Mag de afbeelding worden aangepast? Mag hetzelfde bedrijf de afbeelding ook voor reclame gebruiken?

En natuurlijk:

Wat krijgt de kunstenaar ervoor betaald?

De vergoeding kan een vast bedrag zijn. Er kan ook worden afgesproken dat de kunstenaar een percentage ontvangt van de verkoop. Soms worden beide vormen gecombineerd.

Hoe groter en commerciëler het gebruik, hoe belangrijker het wordt om precies vast te leggen welke rechten worden verleend.

Eén beeld, meerdere inkomsten

Hier wordt het verdienmodel interessant.

Stel dat je een schilderij maakt en het origineel verkoopt. Voor hetzelfde beeld verkoop je vervolgens een beperkte serie prints.

Daarna neemt een uitgever een licentie op de afbeelding voor een boekomslag. Later gebruikt een ander bedrijf het beeld voor een kalender.

Hetzelfde oorspronkelijke creatieve werk heeft dan verschillende keren inkomsten opgeleverd.

Dat is een belangrijk verschil met uitsluitend originele kunst verkopen.

Je verkoopt niet steeds opnieuw het kunstwerk. Je benut de economische mogelijkheden van het beeld.

Je hoeft niet zelf te produceren

Licenties hebben nog een aantrekkelijk voordeel.

Wie zelf kaarten, mokken, tassen of andere producten verkoopt, krijgt te maken met productie, voorraad, verpakking, administratie en verzending.

Bij een licentie doet een ander bedrijf dat.

Jij levert doorgaans een goed digitaal bestand en geeft toestemming voor het afgesproken gebruik. Het bedrijf produceert en verkoopt het product.

Dat klinkt bijna als passief inkomen, maar helemaal vanzelf gaat het natuurlijk niet. Je moet geschikte bedrijven vinden, je werk goed presenteren, onderhandelen, bestanden aanleveren en controleren of afspraken worden nagekomen.

Zorg voor goede bestanden

Wie serieus met licenties wil werken, doet er goed aan zijn kunstwerken professioneel te documenteren.

Bewaar hoogwaardige foto's of scans van je werk. Noteer titel, formaat, techniek en jaar van ontstaan en zorg voor een overzichtelijk archief.

Een bedrijf dat belangstelling heeft, wil niet weken wachten omdat het oorspronkelijke schilderij inmiddels bij een koper hangt en er alleen nog een kleine foto van op je telefoon staat.

Goede documentatie kan daardoor letterlijk geld waard zijn.

Kijk opnieuw naar wat je al hebt

Licenties vragen niet noodzakelijk om nieuw werk.

Misschien liggen er in je digitale archief tientallen afbeeldingen die ooit voor één tentoonstelling zijn gebruikt en daarna nauwelijks meer zijn bekeken.

Bekijk ze eens met andere ogen.

Welke beelden zouden geschikt zijn voor een boekomslag? Welke zouden op textiel kunnen werken? Welke passen bij kaarten, een kalender of interieurproducten?

Soms zit een nieuwe inkomstenbron niet in het kunstwerk dat je morgen gaat maken, maar in kunst die je jaren geleden al hebt gemaakt.

Kunst kan meer zijn dan een object

Licenties veranderen de manier waarop je naar de economische waarde van kunst kunt kijken.

Een schilderij is niet alleen doek, verf en een lijst. Het bevat ook een afbeelding. En die afbeelding kan waarde houden, zelfs wanneer het fysieke kunstwerk allang een nieuwe eigenaar heeft.

Daarmee ontstaat opnieuw een inkomstenbron naast de verkoop van originelen, prints en opdrachten.

Maar een kunstenaar bezit nog iets waardevols dat vaak wordt onderschat: kennis, ervaring en vaardigheden.

Ook die kun je delen.

Daarom gaat het volgende artikel over de vijfde mogelijkheid: lesgeven – inkomsten halen uit wat je als kunstenaar hebt geleerd.