Janet Sobel

KUNSTENAARS | Janet Sobel

De vergeten pionier van de action painting

Personalia Janet Sobel

Volledige naam: Janet Sobel (geboren als Jennie Olechovsky)

Geboortejaar: 1893

Geboorteplaats: Oekraine (destijds onderdeel van het Russische Rijk)

Jaar van overlijden: 1968

Plaats van overlijden: Plainfield, New Jersey, Verenigde Staten

Biografie

‘It is not easy to paint. It is very
strenuous. But it’s something you’ve got to do if you have the urge’ 

 

Janet Sobel behoort tot de meest fascinerende en tegelijkertijd meest onderschatte kunstenaars van de twintigste eeuw. Hoewel haar naam minder bekend is dan die van veel mannelijke tijdgenoten, wordt zij tegenwoordig steeds vaker erkend als een belangrijke pionier van de abstracte schilderkunst en de zogenaamde action painting. Kunsthistorici wijzen er zelfs op dat haar experimentele technieken mogelijk invloed hebben gehad op latere kunstenaars zoals Jackson Pollock.

Het volgende citaat van kunstcriticus Clement Greenberg wijst ook duidelijk in die richting: 

Jackson Pollock bezocht de bekende Guggenheims galerie samen met de invloedrijke
kunstcriticus Clement Greenberg. In 1955 schreef Greenberg over hun bezoek: ‘In
1944, echter, had hij [Jackson Pollock dus] een of twee merkwaardige schilderijen
opgemerkt die bij Peggy Guggenheim waren getoond van een “primitieve” schilder,
Janet Sobel (die een huisvrouw was, en nog steeds is, die in Brooklyn woont).
Pollock (en ikzelf) bewonderden deze werken nogal heimelijk. Het effect — en
het was de eerste echte “all-over” dripping die ik ooit had
gezien, was vreemd genoeg aangenaam. Later gaf Pollock toe dat deze werken inderdaad indruk op hem hadden gemaakt.’ 

Janet Sobel werd in 1893 geboren in Oekraïne, dat destijds deel uitmaakte van het Russische Rijk. Haar jeugd werd gekenmerkt door politieke onrust en sociale veranderingen. Na de dood van haar vader emigreerde haar familie naar de Verenigde Staten, waar zij zich vestigde in New York. Zoals veel immigranten moest zij zich aanpassen aan een nieuwe cultuur en een nieuw leven opbouwen.

Opmerkelijk genoeg begon Sobel pas relatief laat met schilderen. Pas rond haar veertigste ontdekte zij haar artistieke talent. Zonder een formele kunstopleiding ontwikkelde zij een geheel eigen beeldtaal. Deze onafhankelijke benadering maakte haar werk bijzonder vernieuwend, omdat zij niet gebonden was aan academische regels of traditionele technieken.

Haar vroege schilderijen bevatten vaak fantasierijke figuren, organische vormen en decoratieve patronen. Invloeden uit volkskunst, herinneringen aan haar geboortegrond en persoonlijke ervaringen speelden een belangrijke rol in haar werk. Naarmate haar stijl zich verder ontwikkelde, werden haar composities steeds abstracter.

Janet Sobel experimenteerde met verf op een manier die in haar tijd ongebruikelijk was. Ze liet verf druipen, spatten en vloeien over het oppervlak van het doek. Hierdoor ontstonden complexe netwerken van lijnen, kleuren en vormen die geen traditionele voorstelling meer vormden. Deze techniek wordt tegenwoordig gezien als een vroege vorm van drip painting, een methode die later wereldberoemd zou worden door het werk van Jackson Pollock.

In de jaren veertig trok haar werk de aandacht van invloedrijke kunstenaars, critici en galeriehouders in New York. Een belangrijke supporter was de kunstenaar Max Ernst, die haar werk bewonderde vanwege de spontaniteit en originaliteit. Ook kunstcriticus Clement Greenberg schreef positief over haar schilderijen.

Ondanks deze erkenning bleef Sobel lange tijd in de schaduw staan van haar mannelijke collega's. Toen het abstract expressionisme na de Tweede Wereldoorlog uitgroeide tot de dominante kunststroming in de Verenigde Staten, werden kunstenaars als Pollock, Rothko en De Kooning beroemd. Sobels bijdrage aan de ontwikkeling van deze stroming werd daarbij grotendeels vergeten.

Pas decennia later begonnen kunsthistorici haar werk opnieuw te onderzoeken. Daarbij werd duidelijk dat haar experimenten met verf en spontane composities vooruitliepen op ontwikkelingen die later kenmerkend zouden worden voor het abstract expressionisme.

Vandaag de dag wordt Janet Sobel steeds vaker genoemd als een belangrijke vernieuwster binnen de moderne kunst. Haar werk laat zien dat innovatie niet altijd voortkomt uit academische scholing, maar ook uit intuïtie, nieuwsgierigheid en artistieke vrijheid.

Stromingen

- Abstract Expressionisme
- Action Painting
- Surrealisme
- Outsider Art

Janet Sobel wordt voornamelijk gerekend tot het Abstract Expressionisme en geldt als een vroege pionier van de Action Painting. Daarnaast vertoont haar werk kenmerken van het Surrealisme en de Outsider Art, omdat zij grotendeels autodidact was en een zeer persoonlijke beeldtaal ontwikkelde.

Extra informatie over Janet Sobel
De herwaardering van Janet Sobel is een belangrijk voorbeeld van hoe kunstgeschiedenis voortdurend wordt herschreven. Waar haar bijdrage jarenlang onderbelicht bleef, erkennen steeds meer musea en onderzoekers haar rol in de ontwikkeling van de moderne abstracte kunst.

Haar schilderijen bevinden zich tegenwoordig in diverse museale collecties en worden gewaardeerd vanwege hun experimentele karakter, kleurrijke dynamiek en historische betekenis. Sobel wordt steeds vaker gezien als een kunstenaar die haar tijd vooruit was.