Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Fresco

Techniek
Welkom in mijn studeerkamer!

Fresco Schilderen op een muur terwijl de tijd doortikt Fresco is een schildertechniek waarbij pigment wordt aangebracht op verse, nog vochtige kalkpleister. Terwijl de muur droogt, worden de kleuren als het ware onderdeel van de ondergrond. Hierdoor kunnen fresco’s eeuwenlang bewaard blijven. Bij het echte buon fresco moet de kunstenaar snel werken. Alleen zoveel pleister als op één dag kan worden beschilderd, wordt aangebracht. Zo’n daggedeelte wordt een giornata genoemd. Fouten zijn daardoor lastig te herstellen. De techniek werd al in de oudheid gebruikt en bereikte een hoogtepunt tijdens de Italiaanse renaissance. Kunstenaars als Giotto, Michelangelo en Rafaël maakten er monumentale muurschilderingen mee. De beroemde plafondschilderingen van de Sixtijnse Kapel zijn grotendeels in frescotechniek uitgevoerd. Naast buon fresco bestaat fresco secco, waarbij op droge pleister wordt geschilderd. Ga vanuit Fresco eens verder naar Michelangelo, Muurschilderkunst of Renaissance en ontdek hoeveel planning er nodig is om rechtstreeks op een gebouw te schilderen.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

behoort tot

gerelateerd aan

is gerelateerd aan

is verbonden met

omvat

verbonden met

verwantschap met

wordt gebruikt door

Italiaanse Renaissance

Kunststroming

Italiaanse Renaissance Toen kunstenaars de wereld opnieuw leerden bekijken De Italiaanse Renaissance ontstond vanaf de veertiende eeuw en bereikte in de vijftiende en zestiende eeuw een hoogtepunt. Florence, Rome en Venetië werden belangrijke centra van een kunst die zich mede liet inspireren door de cultuur van de klassieke Grieken en Romeinen. Kunstenaars gingen de zichtbare werkelijkheid nauwkeuriger onderzoeken. Anatomie hielp bij het overtuigend weergeven van het menselijk lichaam, terwijl het lijnperspectief een systematische methode bood om ruimtelijke diepte te suggereren. Ook licht, landschap en menselijke emoties kregen meer aandacht. Het humanisme stimuleerde de belangstelling voor de mens en de klassieke oudheid. Naast religieuze voorstellingen verschenen daarom mythologische onderwerpen, portretten en verhalen uit de antieke geschiedenis. Leonardo da Vinci, Michelangelo en Rafaël behoren tot de beroemdste vertegenwoordigers van de Hoogrenaissance. Eerder hadden kunstenaars als Giotto, Masaccio, Donatello en Botticelli belangrijke vernieuwingen voorbereid. De Italiaanse Renaissance veranderde daarmee niet alleen de kunst. Ook het beeld van de kunstenaar veranderde: van ambachtsman naar creatieve en intellectuele persoonlijkheid.

Over Italiaanse Renaissance is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Kalkpleister

Materiaal

Kalkpleister Een eeuwenoude ondergrond waarop schilderkunst letterlijk met de muur kan vergroeien Kalkpleister is een pleistermateriaal waarin kalk als bindmiddel wordt gebruikt. Traditioneel bestaat het meestal uit gebluste kalk, zand en water. Het materiaal speelt al eeuwen een belangrijke rol in architectuur, decoratie en vooral in de frescoschilderkunst. Bij buon fresco wordt op een nog vochtige laag kalkpleister geschilderd. Pigmenten, meestal met water aangebracht, komen tijdens het verharden van de kalk vast te zitten in het oppervlak. Hierdoor vormt de schildering geen losse verflaag, maar raakt zij sterk met de ondergrond verbonden. Kalkpleister kan in verschillende lagen worden opgebouwd. Een grovere onderlaag zorgt voor stevigheid, terwijl de fijnere intonaco de uiteindelijke schilderlaag vormt. De samenstelling en structuur beïnvloeden hoe de muur vocht opneemt en hoe het schilderoppervlak eruitziet. Ook zonder schildering kan kalkpleister vanwege zijn matte en levendige oppervlak een decoratieve functie hebben. Wil je verder? Onderzoek intonaco en kalkmortel en ga daarna naar buon fresco, fresco-secco, giornata, sinopia, pigment, carbonatatie en muurschilderkunst.

Over Kalkpleister is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Muurschildering

Techniek

Muurschildering Wanneer de muur zelf onderdeel wordt van het kunstwerk Een muurschildering is een schildering die direct op een muur, plafond of ander architectonisch oppervlak wordt aangebracht. Anders dan een schilderij op doek is het werk daardoor verbonden met de ruimte waarin het zich bevindt. Muurschilderingen bestaan al duizenden jaren. Van prehistorische grotschilderingen en Romeinse wandschilderingen tot middeleeuwse kerken, Renaissancefresco’s en moderne murals: kunstenaars hebben muren steeds opnieuw gebruikt als groot beeldvlak. Er bestaan verschillende technieken. Bij buon fresco wordt op natte kalkpleister geschilderd, terwijl bij fresco-secco de pleister al droog is. Moderne kunstenaars gebruiken daarnaast onder meer acrylverf, spuitverf en andere materialen. De omgeving speelt een belangrijke rol. Formaat, architectuur, licht en de afstand tot de kijker beïnvloeden hoe het werk wordt ervaren. Een muurschildering kan decoratief zijn, een verhaal vertellen of een politieke en maatschappelijke boodschap uitdragen. Wil je verder? Onderzoek fresco en mural en ga daarna naar kalkpleister, fresco-secco, trompe-l'œil, street art, monumentale kunst en grotschilderkunst.

Over Muurschildering is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Buon fresco

Techniek

Buon fresco Schilderen voordat de muur droog is Buon fresco is de klassieke frescotechniek waarbij een kunstenaar met water en pigment op een nog vochtige kalkpleisterlaag schildert. De Italiaanse naam betekent letterlijk ‘goed’ of ‘echt fresco’ en onderscheidt de techniek van fresco secco, waarbij op een droge muur wordt gewerkt. Eerst wordt een grove pleisterlaag aangebracht, de arriccio. Daarover komt voor het gedeelte dat die dag geschilderd kan worden een fijne, natte laag: de intonaco. De kunstenaar moet vervolgens snel werken voordat deze droogt. Tijdens het uitharden van de kalk worden de pigmenten onderdeel van het oppervlak. Hierdoor is geen traditioneel bindmiddel zoals olie of eigeel nodig en kan een zeer duurzame muurschildering ontstaan. De techniek vraagt om planning en vakmanschap. Correcties zijn lastig zodra de pleister is opgedroogd. Wil je verder? Onderzoek fresco en intonaco en ga daarna naar arriccio, fresco secco, kalkpleister, muurschildering, sinopia, spolvero, pigment, dagwerk, Renaissance en Michelangelo.

Over Buon fresco is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Fresco secco

Techniek

Fresco secco Muurschilderen als de pleister al droog is Fresco secco, vaak kortweg secco genoemd, is een schildertechniek waarbij pigment op een droge pleisterlaag wordt aangebracht. Daarmee verschilt de techniek fundamenteel van buon fresco, waarbij de kunstenaar juist in de nog vochtige kalkpleister schildert. Omdat de droge muur het pigment niet tijdens het uitharden vastlegt, is bij fresco secco meestal een bindmiddel nodig om de verf aan het oppervlak te laten hechten. Afhankelijk van periode en werkwijze konden daarvoor bijvoorbeeld kalkgebonden mengsels, lijm of andere bindmiddelen worden gebruikt. Secco biedt meer tijd voor details en correcties dan buon fresco. De techniek werd daarom ook gebruikt om droge fresco's nader uit te werken of kleuren toe te voegen die minder geschikt waren voor schilderen in natte kalk. Een secco-laag kan echter kwetsbaarder zijn, omdat de verf meer op het oppervlak blijft liggen. Wil je verder? Onderzoek buon fresco en secco en ga daarna naar kalkpleister, intonaco, arriccio, muurschildering, pigment, bindmiddel, hechting, sinopia, spolvero en schildertechniek.

Over Fresco secco is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Giornata

Techniek

Giornata Het stukje fresco dat vóór het einde van de dag klaar moet zijn Een giornata is het gedeelte van een fresco dat een kunstenaar binnen één werkdag kan schilderen. Het Italiaanse woord betekent letterlijk ‘dag’ of ‘dagwerk’. Het begrip hoort vooral bij de techniek van het buon fresco, waarbij op nog vochtige kalkpleister wordt geschilderd. De kunstenaar of assistent brengt alleen zoveel verse intonaco aan als die dag kan worden beschilderd. Zodra de pleister te ver is opgedroogd, kunnen de pigmenten niet meer op dezelfde manier in het kalkoppervlak worden opgenomen. De omvang van een giornata wordt daarom afgestemd op de moeilijkheid van het betreffende beeldgedeelte. In historische fresco's zijn de grenzen tussen verschillende giornate soms nog zichtbaar. Kunsthistorici en restauratoren kunnen daardoor reconstrueren in welke volgorde een muurschildering is uitgevoerd. Een gezicht kan bijvoorbeeld één zorgvuldig geplande giornata vormen, terwijl eenvoudige achtergronden veel grotere dagvlakken toelaten. Wil je verder? Onderzoek buon fresco en intonaco en ga daarna naar arriccio, kalkpleister, fresco secco, sinopia, spolvero, pigment, muurschildering, frescotechniek, Michelangelo en restauratie.

Over Giornata is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Sixtijnse Kapel

Kunstwerk

Sixtijnse Kapel Een ruimte waarin Michelangelo het plafond veranderde in kunstgeschiedenis De Sixtijnse Kapel is een beroemde kapel in het Vaticaan in Rome, gebouwd in de vijftiende eeuw voor paus Sixtus IV. De ruimte is vooral bekend door haar uitzonderlijke reeks fresco's van belangrijke kunstenaars uit de Italiaanse Renaissance. De zijwanden werden onder anderen beschilderd door Sandro Botticelli, Pietro Perugino, Domenico Ghirlandaio en Cosimo Rosselli. Wereldberoemd werd de kapel echter door Michelangelo. Tussen 1508 en 1512 beschilderde hij het plafond met monumentale Bijbelse voorstellingen. Centraal staan scènes uit Genesis, waaronder de beroemde Schepping van Adam. Decennia later keerde Michelangelo terug om op de altaarwand Het Laatste Oordeel te schilderen. De kapel is daarmee niet alleen belangrijk voor schilderkunst en frescotechniek. Zij laat ook zien hoe architectuur, religie, opdrachtgeverschap en beeldende kunst één indrukwekkend geheel kunnen vormen. Wil je verder? Onderzoek Michelangelo en het plafond van de Sixtijnse Kapel en ga daarna naar De Schepping van Adam, Het Laatste Oordeel, fresco, buon fresco, giornata, Renaissance, Vaticaan, paus Julius II en Botticelli.

Over Sixtijnse Kapel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Beschrijving

KUNSTTERMEN | Fresco Schilderen op natte kalk Wat is een fresco? Een fresco is een schildertechniek waarbij een afbeelding rechtstreeks op een muur wordt aangebracht met behulp van natte kalkpleister. Het woord fresco is afkomstig uit het Italiaans en betekent letterlijk "vers" of "nat". Die naam verwijst naar het belangrijkste kenmerk van deze techniek: de schildering wordt aangebracht terwijl de kalklaag nog vochtig is. Wanneer de kalk opdroogt, vindt een chemisch proces plaats waarbij de pigmenten als het ware o…

Beschrijving

KUNSTTERMEN  | Fresco
Schilderen op natte kalk
Wat is een fresco?

Een fresco is een schildertechniek waarbij een afbeelding rechtstreeks op een muur wordt aangebracht met behulp van natte kalkpleister. Het woord fresco is afkomstig uit het Italiaans en betekent letterlijk "vers" of "nat". Die naam verwijst naar het belangrijkste kenmerk van deze techniek: de schildering wordt aangebracht terwijl de kalklaag nog vochtig is.

Wanneer de kalk opdroogt, vindt een chemisch proces plaats waarbij de pigmenten als het ware onderdeel worden van de muur zelf. Hierdoor ontstaat een zeer duurzame schildering die tientallen, soms zelfs honderden jaren kan overleven.

Het fresco behoort tot de oudste en meest indrukwekkende schildertechnieken uit de kunstgeschiedenis en wordt vooral geassocieerd met de grote muurschilderingen uit de renaissance.

Hoe wordt een fresco gemaakt?

Het maken van een fresco vraagt veel voorbereiding en vakmanschap. Eerst wordt een muur voorzien van een laag natte kalkpleister. Vervolgens brengt de kunstenaar de afbeelding aan met pigmenten die in water zijn opgelost.

Omdat de kalk slechts een beperkte tijd nat blijft, moet de schilder relatief snel werken. Vaak wordt een grote afbeelding daarom verdeeld in kleinere delen die afzonderlijk worden uitgevoerd. Deze werkvlakken worden in de kunstwereld ook wel giornate genoemd, wat letterlijk "dagwerken" betekent.

Tijdens het drogen reageert de kalk met koolstofdioxide uit de lucht. Hierbij ontstaat een harde kalklaag waarin de pigmenten worden opgesloten. Daardoor wordt de schildering onderdeel van de muur en niet slechts een verflaag die erop ligt.

Deze techniek vereist een grondige kennis van materialen, kleuren en timing. Fouten zijn vaak moeilijk te herstellen wanneer de kalk eenmaal is opgedroogd.

Een eeuwenoude techniek

De geschiedenis van het fresco gaat duizenden jaren terug. Al in de beschavingen van het oude Egypte, Griekenland en Rome werden muurschilderingen gemaakt die verwantschap vertonen met de frescotechniek.

De techniek bereikte echter haar hoogtepunt tijdens de Italiaanse renaissance. In deze periode werden kerken, paleizen en openbare gebouwen versierd met indrukwekkende fresco's die vaak religieuze, historische of mythologische onderwerpen uitbeeldden.

Veel van deze schilderingen zijn tegenwoordig nog steeds te bewonderen. Zij vormen een belangrijk onderdeel van het culturele erfgoed van Europa en geven een uniek inzicht in de kunst en ideeën van hun tijd.

Italië als centrum van de frescokunst

Het fresco wordt sterk verbonden met Italië. Dat heeft verschillende redenen. Allereerst ontwikkelden Italiaanse kunstenaars de techniek tot een bijzonder hoog niveau. Daarnaast speelt het klimaat een belangrijke rol.

Een droog klimaat is gunstig voor fresco's. Vocht kan namelijk schadelijk zijn voor de kalklaag en de pigmenten. In veel delen van Italië zijn de omstandigheden relatief gunstig voor het langdurig behoud van muurschilderingen.

Daardoor konden talrijke fresco's eeuwenlang bewaard blijven. Vooral in steden als Florence, Rome en Siena zijn nog veel beroemde voorbeelden te vinden.

Beroemde kunstenaars en fresco's

Enkele van de grootste kunstenaars uit de geschiedenis hebben met fresco's gewerkt. Zo creëerde Michelangelo zijn beroemde plafondschilderingen in de Sixtijnse Kapel met behulp van deze techniek.

Ook Giotto di Bondone en Raphael maakten meesterwerken die nog altijd bewondering oproepen.

Hun werk laat zien hoe krachtig een fresco kan zijn. Grote muren veranderden in complete verhalen vol kleur, beweging en emotie.

De betekenis van fresco vandaag

Hoewel moderne schilders vaak andere materialen gebruiken, blijft het fresco een belangrijk onderdeel van de kunstgeschiedenis. De techniek toont hoe kunst, architectuur en ambacht samen kunnen komen in één indrukwekkend geheel.

Fresco's herinneren ons eraan dat kunst niet altijd bedoeld is om aan een muur te hangen. Soms wordt de muur zelf het kunstwerk. Juist daardoor behoren fresco's nog steeds tot de meest monumentale en indrukwekkende vormen van schilderkunst die ooit zijn ontwikkeld.

Gereedschapskist

Materialen