Minerale kleuren

Materiaal

Welkom in mijn studeerkamer!

Minerale kleuren De aarde als kleurenpalet Minerale kleuren zijn pigmenten die afkomstig zijn uit mineralen, gesteenten en aarde. Ze behoren tot de oudste kleurmaterialen uit de kunstgeschiedenis. Al in prehistorische grotschilderingen gebruikten mensen fijngemalen mineralen om geel, rood, bruin en zwart te maken. Bekende minerale pigmenten zijn oker, omber, sienna, azuriet en malachiet. IJzerverbindingen zorgen voor veel gele, rode en bruine tinten. Azuriet levert blauw, terwijl malachiet een karakteristiek groen pigment oplevert. Na het winnen worden de grondstoffen fijngemalen, gezuiverd en met een bindmiddel tot verf verwerkt. Veel minerale pigmenten zijn bijzonder duurzaam, maar sommige kunnen onder invloed van vocht, licht of chemische reacties veranderen. Wil je verder kijken? Vergelijk dan oker met sienna en omber, ontdek het verschil tussen azuriet en ultramarijn of onderzoek hoe natuurlijke pigmenten uiteindelijk werden aangevuld en vervangen door synthetische kleuren.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

gerelateerd aan

omvat

wordt gebruikt in

Schilderkunst

Pigmentbereiding

Techniek

Pigmentbereiding Voordat er verf is, moet de kleur eerst bruikbaar worden gemaakt Pigmentbereiding omvat de handelingen waarmee een kleurstof geschikt wordt gemaakt voor gebruik in verf, inkt of andere kunstenaarsmaterialen. Eeuwenlang bereidden kunstenaars en hun assistenten veel pigmenten zelf uit mineralen, aarde, planten of kunstmatig vervaardigde stoffen. Een grondstof kon worden vermalen, gezeefd, gewassen en gezuiverd. De grootte van de pigmentdeeltjes was belangrijk: te grove deeltjes konden moeilijk verwerken, terwijl zeer fijn malen soms zelfs de kleur en dekkracht beïnvloedde. Sommige historische pigmenten moesten door verhitting of chemische reacties worden vervaardigd. Het droge pigment was nog geen verf. Daarvoor moest het worden gecombineerd en zorgvuldig gewreven met een bindmiddel, bijvoorbeeld lijnolie bij olieverf of Arabische gom bij aquarel. Pigmentbereiding vereiste veel materiaalkennis. Bovendien waren sommige historische pigmenten, zoals loodwit en loodtingeel, giftig. Wil je verder? Volg het proces via pigment, pigmentmalen en bindmiddel naar lijnolie, Arabische gom en kunstenaarsverf. Zo zie je hoe kleur uiteindelijk verf wordt.

Over Pigmentbereiding is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Malachiet

Materiaal

Malachiet Een groene steen die eeuwenlang ook als verf werd gebruikt Malachiet is een groen kopercarbonaatmineraal dat niet alleen als siersteen, maar ook als historisch pigment werd gebruikt. Door het mineraal te vermalen, te wassen en zorgvuldig te zeven konden kunstenaars er verschillende groene tinten mee maken. Het pigment heeft meestal een helder tot enigszins blauwachtig groen. De korrelgrootte heeft invloed op het uiterlijk: grovere deeltjes kunnen een krachtige, levendige kleur geven, terwijl zeer fijn malen de kleur minder intens kan maken. Daarmee laat malachiet mooi zien hoe pigmentbereiding het uiteindelijke schilderresultaat beïnvloedt. Malachiet werd onder meer toegepast in Europese en Aziatische schilderkunst, manuscripten en decoraties. Omdat het een koperhoudend pigment is, kunnen omstandigheden en combinaties met andere materialen invloed hebben op de stabiliteit. Tegenwoordig wordt natuurlijk malachiet nog maar beperkt als kunstenaarspigment gebruikt. Wil je verder? Onderzoek azuriet, verdigris en kopergroen en volg daarna pigmentbereiding, pigmentmalen en bindmiddelen. Zo ontdek je hoe mineralen letterlijk kleur op het kunstenaarspalet brachten.

Over Malachiet is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Azuriet

Materiaal

Azuriet Een blauwe steen die eeuwenlang schilderijen kleur gaf Azuriet is een natuurlijk blauw kopercarbonaatmineraal dat eeuwenlang als pigment werd gebruikt. Het komt vaak voor in dezelfde koperafzettingen als het groene malachiet. Door azuriet te vermalen, te wassen en te sorteren ontstond een blauw pigment dat geschikt was voor schilderkunst en decoratie. De grootte van de pigmentdeeltjes heeft veel invloed op de kleur. Grovere deeltjes kunnen een krachtig en diep blauw opleveren, terwijl te fijn malen het pigment lichter en minder intens kan maken. Een goede pigmentbereiding was daarom belangrijk. Azuriet werd veel gebruikt in middeleeuwse en renaissanceschilderkunst, bijvoorbeeld voor kleding en blauwe achtergronden. Het was doorgaans goedkoper dan het kostbare natuurlijke ultramarijn, dat uit lapis lazuli werd gewonnen. Azuriet kan onder bepaalde omstandigheden veranderen of verkleuren. Pigmentonderzoek helpt restauratoren daarom historische blauwe partijen te herkennen. Wil je verder? Vergelijk azuriet met malachiet en ultramarijn en onderzoek daarna kopergroen, pigmentbereiding en pigmentanalyse.

Over Azuriet is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Sienna

Materiaal

Sienna Een aardkleur die van zacht geelbruin tot warm roodbruin kan lopen Sienna is een natuurlijk aardpigment dat vooral bestaat uit ijzeroxiden en kleimineralen. De naam verwijst naar de Italiaanse stad Siena, waarmee deze warme kleur traditioneel wordt verbonden. Het pigment behoort tot de klassieke aardkleuren die al eeuwenlang door kunstenaars worden gebruikt. Er zijn twee belangrijke varianten. Ongebrande sienna is meestal geelachtig tot lichtbruin en enigszins transparant. Wanneer het pigment wordt verhit, verandert de samenstelling van de ijzerverbindingen en ontstaat gebrande sienna: een veel warmer roodbruin. Sienna is bruikbaar voor landschappen, onderschilderingen, schaduwen en het mengen van huidtonen. In olieverf kunnen dunne lagen een warme, transparante kleur geven. Door sienna met blauw te mengen ontstaan bovendien allerlei gedempte bruine en grijze tinten. Sienna laat goed zien hoe natuurlijke aarde door eenvoudige bewerking verschillende kunstenaarskleuren kan opleveren. Wil je verder? Vergelijk ongebrande sienna met gebrande sienna en onderzoek daarna omber, gele oker, aardpigmenten en pigmentbereiding.

Over Sienna is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Omber

Materiaal

Omber Een aardkleur waarmee schilders licht én schaduw kunnen opbouwen Omber is een natuurlijk bruin aardpigment dat vooral ijzeroxiden bevat, aangevuld met mangaanverbindingen. Het behoort samen met oker en sienna tot de klassieke aardpigmenten die kunstenaars al eeuwen gebruiken. Er bestaan twee belangrijke varianten. Ongebrande omber heeft meestal een koel, groenachtig tot donkerbruin karakter. Door het pigment te verhitten ontstaat gebrande omber, die warmer, donkerder en vaak iets roodachtiger van kleur is. Omber is bijzonder bruikbaar voor onderschilderingen, schaduwen, landschappen en portretten. Door het met wit, zwart, blauw of andere aardkleuren te mengen ontstaat een groot bereik aan gedempte tinten. In olieverf staat omber er bovendien om bekend dat het de droging kan versnellen, mede door de aanwezige mangaanverbindingen. Juist doordat omber weinig opvallend lijkt, is het een bijzonder veelzijdige schilderskleur. Wil je verder? Vergelijk ongebrande en gebrande omber en ga daarna naar sienna, gele oker, aardpigmenten en onderschildering.

Over Omber is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Oker

Materiaal

Oker Een van de oudste kleuren uit de geschiedenis van de kunst Oker is een natuurlijk aardpigment dat zijn kleur vooral krijgt van ijzerverbindingen. Afhankelijk van samenstelling en vindplaats kan oker variëren van geel en goudbruin tot oranje, rood en donkerbruin. Het behoort tot de oudste pigmenten die mensen voor afbeeldingen en versieringen hebben gebruikt. Al in de prehistorie werd oker toegepast in rotstekeningen en grotschilderingen. Ook Egyptische, Griekse en Romeinse kunstenaars gebruikten het pigment. Later bleef het een vertrouwd onderdeel van het schilderspalet. De bekendste variant is gele oker. Door bepaalde gele aardpigmenten te verhitten kunnen warmere rode en roodbruine kleuren ontstaan. Oker is doorgaans lichtecht, redelijk dekkend en bruikbaar in verschillende bindmiddelen. Schilders gebruiken oker onder andere voor landschappen, huidtonen, onderschilderingen en het mengen van warme, gedempte kleuren. Wil je verder? Vergelijk gele oker met rode oker en onderzoek daarna sienna, omber, aardpigmenten en pigmentbereiding. Zo volg je een kleurenfamilie die duizenden jaren kunstgeschiedenis omvat.

Over Oker is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Aardpigmenten

Materiaal

Aardpigmenten Sommige van de oudste kunstenaarskleuren liggen gewoon in de grond Aardpigmenten zijn natuurlijke kleurstoffen die voornamelijk bestaan uit mineralen, klei en ijzerverbindingen. Ze worden uit gekleurde aarde gewonnen en behoren tot de oudste pigmenten die mensen hebben gebruikt. Al in prehistorische grotschilderingen vinden we rode, gele en bruine aardkleuren. Bekende aardpigmenten zijn oker, sienna en omber. Hun kleur wordt sterk bepaald door de aanwezige ijzeroxiden en andere mineralen. Gele oker kan bijvoorbeeld door verhitting veranderen in een warmere rode kleur. Ook sienna en omber bestaan in ongebrande en gebrande varianten. Aardpigmenten leveren meestal warme, natuurlijke en relatief gedempte kleuren. Ze zijn vaak goed lichtecht en daardoor bijzonder duurzaam. Schilders gebruiken ze voor landschappen, huidtonen, schaduwen, onderschilderingen en talloze kleurmengingen. Ondanks de komst van moderne synthetische pigmenten zijn aardkleuren nog steeds volop verkrijgbaar. Wil je verder? Begin bij oker, sienna en omber en onderzoek daarna ijzeroxide, pigmentbereiding en gebrande pigmenten. Zo ontdek je hoe aarde een compleet schilderspalet kan opleveren.

Over Aardpigmenten is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Natuurlijke pigmenten

Materiaal

Natuurlijke pigmenten Eeuwenlang begon de zoektocht naar kleur gewoon in de natuur Natuurlijke pigmenten zijn kleurgevende stoffen die worden gewonnen uit mineralen, aarde, planten of dierlijke bronnen. Voordat synthetische pigmenten op grote schaal beschikbaar kwamen, waren kunstenaars grotendeels afhankelijk van zulke natuurlijke grondstoffen. Tot de minerale pigmenten behoren bijvoorbeeld oker, sienna, omber, azuriet en malachiet. Ultramarijn werd vroeger gemaakt uit het kostbare gesteente lapis lazuli. Andere historische kleuren hadden een organische oorsprong. Sommige werden uit planten gewonnen, terwijl bijvoorbeeld karmijn traditioneel uit cochenille-insecten werd vervaardigd. Een natuurlijke oorsprong betekent niet automatisch dat een pigment veilig, lichtecht of duurzaam is. Sommige natuurlijke kleurstoffen verbleken gemakkelijk en bepaalde mineralen kunnen schadelijke bestanddelen bevatten. De grondstof moest bovendien vaak worden vermalen, gewassen, gezuiverd of op andere wijze bewerkt voordat een bruikbaar pigment ontstond. Wil je verder? Vergelijk aardpigmenten, minerale pigmenten en organische pigmenten en onderzoek daarna azuriet, malachiet, ultramarijn en pigmentbereiding. Zo ontdek je waar de kleuren van het historische kunstenaarspalet werkelijk vandaan kwamen.

Over Natuurlijke pigmenten is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Mineralen

Materiaal

Mineralen Soms begint een kleur als steen in de grond Mineralen zijn natuurlijk voorkomende vaste stoffen met een bepaalde chemische samenstelling en kristalstructuur. Ze vormen een belangrijk onderdeel van gesteenten, maar spelen ook een verrassend grote rol in de geschiedenis van kunst en kunstenaarsmaterialen. Sommige mineralen werden vermalen en verwerkt tot pigment. Het blauwe azuriet en het groene malachiet zijn bekende voorbeelden. Uit lapis lazuli werd het kostbare natuurlijke ultramarijn gewonnen. Ook ijzerhoudende mineralen en aardlagen leverden gele, rode en bruine pigmenten. Mineralen zijn daarnaast belangrijk als materiaal voor beeldhouwers. Marmer bestaat voornamelijk uit het mineraal calciet, terwijl andere gesteenten weer verschillende combinaties van mineralen bevatten. Kleur, hardheid, glans, korrel en chemische stabiliteit bepalen mede waarvoor een mineraal geschikt is. Daardoor zijn mineralen interessant voor zowel kunstenaars als restauratoren. Wil je verder? Onderzoek azuriet, malachiet, calciet en lapis lazuli en ga daarna naar aardpigmenten, gesteenten en pigmentbereiding. Zo ontdek je hoeveel kunst letterlijk uit de aarde afkomstig is.

Over Mineralen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Voor dit object zijn nog geen tekstblokken vastgelegd.