Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Johan Barthold Jongkind

Kunstenaar
Welkom in mijn studeerkamer!

Johan Barthold Jongkind De Nederlander die het impressionisme hielp voorbereiden Johan Barthold Jongkind (1819–1891) was een Nederlandse schilder en graficus die een belangrijke schakel vormt tussen de negentiende-eeuwse landschapsschilderkunst en het latere impressionisme. Vooral zijn losse manier van schilderen en zijn belangstelling voor licht en atmosfeer maakten indruk op jongere Franse kunstenaars. Jongkind werd geboren in Lattrop en vertrok in 1846 naar Parijs. Hij schilderde stadsgezichten, havens, rivieren en kustlandschappen. Water was een geliefd onderwerp: weerspiegelingen boden hem alle ruimte om met licht en kleur te experimenteren. Hij werkte regelmatig buiten en maakte snelle aquarellen waarin een vluchtig moment belangrijker werd dan nauwkeurige detaillering. Claude Monet ontmoette Jongkind in Normandië en waardeerde zijn aanpak sterk. Monet zou hem later als een belangrijke leermeester beschouwen. Hoewel Jongkind nooit officieel tot de impressionistische groep behoorde, wordt hij vaak als een belangrijke voorloper van het impressionisme beschouwd. Zijn schilderijen laten zien hoe kunstgeschiedenis zich soms ontwikkelt: niet door plotseling een nieuwe stroming uit te vinden, maar doordat de ene kunstenaar een deur opent waar een volgende doorheen loopt.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

beïnvloedde

geboren in

groeide op in

leerling van

maakte

maakte

overleden in

verbonden met

werkte in

De Maas bij Rotterdam

Kunstwerk

De Maas bij Rotterdam Jongkind maakte van water, lucht en licht de hoofdrolspelers van het landschap In De Maas bij Rotterdam richt Johan Barthold Jongkind zijn aandacht op een omgeving die hij uit zijn Nederlandse jaren goed kende. Schepen, oevers en menselijke bedrijvigheid zijn aanwezig, maar uiteindelijk draait het schilderij vooral om water, atmosfeer en veranderend licht. Jongkind keek niet alleen naar wat er langs de Maas stond. Hij onderzocht hoe wolken, wind en licht een landschap voortdurend een ander karakter geven. De weerspiegelingen in het water verbinden de rivier met de lucht, terwijl schepen en silhouetten voor schaal en diepte zorgen. Zijn losse manier van schilderen was voor zijn tijd opvallend. Details worden ondergeschikt aan de algemene indruk van een bepaald moment. Juist deze belangstelling voor het vluchtige maakte Jongkind later belangrijk voor kunstenaars die we met het impressionisme verbinden. Wil je verder? Onderzoek Johan Barthold Jongkind en ga daarna naar Rotterdam, Maas, rivierlandschap, havengezicht, schepen, water, weerspiegeling, wolkenlucht, atmosferisch perspectief, licht, plein-air, Nederlandse landschapsschilderkunst en impressionisme.

Over De Maas bij Rotterdam is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Gezicht op de haven van Honfleur

Kunstwerk

Gezicht op de haven van Honfleur In Honfleur ontdekte Jongkind hoe een haven voortdurend verandert met het licht Gezicht op de haven van Honfleur brengt ons naar de Normandische kust, waar Johan Barthold Jongkind regelmatig werkte. Honfleur trok in de negentiende eeuw verschillende kunstenaars aan vanwege de haven, de schepen en vooral het bijzondere licht boven water en kust. Jongkind hoefde een haven niet tot in ieder detail vast te leggen. Hij gebruikte schepen, kades en gebouwen om de ruimte te organiseren, maar liet licht en atmosfeer bepalen hoe we het geheel ervaren. Water weerspiegelt de omgeving en maakt de grens tussen vaste vormen en bewegende indrukken minder scherp. Daarmee wordt een alledaags havengezicht bijna een onderzoek naar waarneming. Hetzelfde uitzicht kan enkele uren later immers totaal anders zijn. Jongkinds werk in Normandië was van betekenis voor jongere Franse kunstenaars. Vooral zijn aandacht voor directe observatie en atmosferische veranderingen loopt vooruit op het impressionisme. Wil je verder? Onderzoek Honfleur en ga daarna naar Normandië, havengezicht, Eugène Boudin, Claude Monet, plein-air, atmosferisch licht, water, weerspiegeling, schepen, kustlandschap, impressionisme en negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over Gezicht op de haven van Honfleur is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Notre-Dame de Paris

Kunstwerk

Notre-Dame de Paris Zelfs een wereldberoemd monument wordt bij Jongkind onderdeel van het veranderende stadslicht Met Notre-Dame de Paris richt Johan Barthold Jongkind zich op een van de bekendste monumenten van Parijs. Toch behandelt hij de kathedraal niet uitsluitend als architectuur die nauwkeurig moet worden vastgelegd. Het gebouw maakt deel uit van een grotere stedelijke omgeving waarin lucht, water, licht en beweging minstens zo belangrijk zijn. Jongkind woonde en werkte lange tijd in Frankrijk en maakte veel stadsgezichten van Parijs. Bruggen, kades, straten en monumenten boden hem herkenbare vormen waarmee hij de veranderende atmosfeer van de stad kon onderzoeken. Dat maakt zijn stadsgezichten interessant: een monumentaal gebouw krijgt iets tijdelijks doordat weersomstandigheden en licht voortdurend veranderen. De stad wordt geen stilstaand decor, maar een levend landschap. Deze benadering sluit aan bij Jongkinds positie als voorloper van het impressionisme, waarin de persoonlijke waarneming van een moment steeds belangrijker werd. Wil je verder? Onderzoek Parijs en ga daarna naar Notre-Dame, stadsgezicht, Seine, kades van Parijs, architectuurschilderkunst, licht, atmosfeer, plein-air, aquarel, Claude Monet, impressionisme en negentiende-eeuwse stadsschilderkunst.

Over Notre-Dame de Paris is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

De haven van Rotterdam

Kunstwerk

De haven van Rotterdam Jongkind zag in de Rotterdamse haven geen industriegebied, maar een landschap vol beweging In De haven van Rotterdam komt Johan Barthold Jongkinds belangstelling voor water en scheepvaart samen met zijn herinneringen aan Nederland. Rotterdam was in de negentiende eeuw een havenstad in ontwikkeling en bood een voortdurend wisselend beeld van schepen, masten, kades, water en luchten. Voor Jongkind vormden deze elementen vooral een middel om ruimte en atmosfeer zichtbaar te maken. Verticale masten contrasteren met het horizontale water, terwijl weerspiegelingen de vaste vormen verzachten. Mensen en schepen brengen beweging in het beeld. Jongkind werkte vaak snel en direct. Daardoor bleef in zijn schilderijen en aquarellen iets zichtbaar van het eerste kijken. Niet ieder detail hoeft scherp te zijn wanneer licht, weer en stemming het eigenlijke onderwerp vormen. Juist deze losse benadering maakte zijn werk vernieuwend. Franse kunstenaars zagen in Jongkind een schilder die liet zien hoe een landschap als momentane indruk kon worden vastgelegd. Wil je verder? Onderzoek Rotterdam en ga daarna naar havengezicht, Maas, scheepvaart, maritieme schilderkunst, water, weerspiegeling, wolkenlucht, aquarel, plein-air, atmosferisch perspectief, impressionisme en stadslandschap.

Over De haven van Rotterdam is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Kanaal bij Overschie

Kunstwerk

Kanaal bij Overschie Een eenvoudig kanaal werd voor Jongkind genoeg om een complete wereld van licht en ruimte te schilderen In Kanaal bij Overschie kiest Johan Barthold Jongkind geen spectaculair landschap. Een kanaal, lage oevers, bebouwing en een ruime Nederlandse lucht leveren voldoende materiaal voor een schilder die vooral geïnteresseerd is in licht, water en atmosfeer. Overschie lag in het waterrijke gebied tussen Rotterdam en Delft. Kanalen waren er onderdeel van het dagelijkse landschap en vormden belangrijke verkeersroutes. Voor Jongkind leverden ze bovendien lange zichtlijnen en spiegelend water waarmee hij diepte kon suggereren. Kenmerkend is dat het gewone landschap bij hem niet nauwkeurig hoeft te worden uitgewerkt om overtuigend te zijn. Met losse toetsen en vereenvoudigde vormen ontstaat een directe indruk van plaats, weer en moment. Daarmee loopt Jongkind vooruit op een belangrijk uitgangspunt van het impressionisme: niet alleen schilderen wat ergens staat, maar vooral onderzoeken hoe het er op dat moment uitziet. Wil je verder? Onderzoek Overschie en ga daarna naar kanaallandschap, Nederlands polderlandschap, Rotterdam, Delft, waterwegen, weerspiegeling, horizon, wolkenlucht, plein-air, aquarel, lichtstudie, impressionisme en landschapsschilderkunst.

Over Kanaal bij Overschie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

De Seine bij Parijs

Kunstwerk

De Seine bij Parijs Langs de Seine veranderde de moderne stad voor Jongkind in een landschap van water en licht In De Seine bij Parijs vindt Johan Barthold Jongkind een onderwerp waarin verschillende interesses samenkomen. De rivier biedt water en weerspiegelingen, terwijl bruggen, kades, gebouwen en schepen duidelijk maken dat we ons midden in een grote moderne stad bevinden. Jongkind schilderde Parijs echter niet als een verzameling beroemde gebouwen. Hij keek naar de stad zoals een landschapsschilder naar de natuur kijkt. Wolken bewegen, licht verandert, water stroomt en menselijke activiteit zorgt ervoor dat geen moment precies hetzelfde blijft. De Seine wordt daardoor een verbindend element tussen stad en natuur. De horizontale rivier geeft ruimte aan de compositie, terwijl gebouwen en schepen voor ritme, schaal en diepte zorgen. Deze directe belangstelling voor de zichtbare indruk van een bepaald moment maakte Jongkind belangrijk voor de ontwikkeling van de Franse schilderkunst. Claude Monet sprak later met grote waardering over zijn invloed. Wil je verder? Onderzoek de Seine en ga daarna naar Parijs, stadsgezicht, rivierlandschap, kades, bruggen, schepen, weerspiegeling, licht, atmosfeer, plein-air, Claude Monet, Eugène Boudin, impressionisme en negentiende-eeuwse schilderkunst.

Over De Seine bij Parijs is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Lattrop

Plaats

Lattrop Een Twents dorp dat via kunstenaars een plaats kreeg in de Nederlandse kunstgeschiedenis Lattrop is een dorp in Twente, dicht bij de Duitse grens. Voor de kunstgeschiedenis is de plaats vooral interessant doordat het landelijke Twentse landschap kunstenaars aantrok die buiten de grote steden naar rust, natuur en geschikte onderwerpen zochten. Het gebied rond Lattrop bood een landschap van boerderijen, akkers, bomen, zandwegen en kleine dorpen. Zulke omgevingen pasten goed bij de belangstelling voor het eenvoudige plattelandsleven die in de negentiende en vroege twintigste eeuw bij verschillende Nederlandse kunstenaars bestond. Lattrop kan binnen KunstCore daarom vooral functioneren als een plaatsobject: een geografisch knooppunt waarmee kunstenaars, werken en landschappen met elkaar verbonden kunnen worden. Zo wordt zichtbaar dat de ontwikkeling van de Nederlandse kunst zich niet alleen in Amsterdam, Den Haag of Parijs afspeelde. Ook kleine plaatsen konden door het verblijf en werk van kunstenaars een eigen kunsthistorische betekenis krijgen. Wil je verder? Onderzoek Twente en ga daarna naar Overijssel, Twentse landschap, landschapsschilderkunst, kunstenaarsdorp, platteland, boerenleven, Nederlandse schilderkunst, natuurstudie, plein air, Ootmarsum, Denekamp, kunstkolonie, regionalisme en Nederlandse kunst.

Over Lattrop is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Vlaardingen

Plaats

Vlaardingen Een oude havenstad waar water, visserij en industrie het stadsbeeld bepaalden Vlaardingen ligt aan de Nieuwe Maas, ten westen van Rotterdam, en heeft een lange geschiedenis als haven- en vissersplaats. Vooral de haringvisserij speelde eeuwenlang een belangrijke rol. Schepen, havens, vissers en bedrijvigheid aan het water bepaalden daardoor ook het beeld dat kunstenaars van de stad vastlegden. Voor schilders en tekenaars bood Vlaardingen een combinatie van water, scheepvaart, oude bebouwing en werkende mensen. In de negentiende en vroege twintigste eeuw sloten zulke onderwerpen goed aan bij de belangstelling voor het Nederlandse landschap, stadsgezichten en het dagelijks leven. Later veranderde de omgeving door de groei van Rotterdam en het industrie- en havengebied. Hierdoor werd ook de tegenstelling tussen het oude vissersstadje en het moderne industrielandschap een mogelijk artistiek onderwerp. Binnen KunstCore kan Vlaardingen vooral als plaatsobject verschillende onderwerpen verbinden: maritieme kunst, landschap, stadsgezicht, visserij en industriële ontwikkeling. Wil je verder? Onderzoek Vlaardingse haven en ga daarna naar haringvisserij, Nieuwe Maas, Rotterdam, maritieme schilderkunst, havengezicht, stadsgezicht, vissersleven, scheepvaart, industrielandschap, Nederlandse landschapsschilderkunst, plein air, water, havenstad en Nederlandse kunst.

Over Vlaardingen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Honfleur

Plaats

Honfleur De Normandische haven waar kunstenaars het veranderende licht aan het water ontdekten Honfleur is een historische havenplaats aan de monding van de Seine in Normandië. In de negentiende eeuw werd het stadje een belangrijke ontmoetingsplaats voor kunstenaars die buiten het atelier rechtstreeks naar landschap, water en licht wilden kijken. Vooral de schilder Eugène Boudin is sterk met Honfleur verbonden. Samen met kunstenaars als Johan Barthold Jongkind en Claude Monet onderzocht hij de steeds wisselende effecten van licht, wolken, zee en atmosfeer. Ook Gustave Courbet werkte in de omgeving. Een belangrijke ontmoetingsplaats was de Ferme Saint-Siméon, waar kunstenaars verbleven, discussieerden en in de omgeving schilderden. Hierdoor wordt Honfleur regelmatig verbonden met ontwikkelingen die voorafgingen aan het impressionisme. De oude haven, schepen, kades, stranden en het brede Seine-estuarium maakten Honfleur tot een natuurlijk laboratorium voor schilders. Niet het spectaculaire onderwerp, maar juist het momentane effect van licht en weer werd steeds belangrijker. Wil je verder? Onderzoek Eugène Boudin en ga daarna naar Johan Barthold Jongkind, Claude Monet, Gustave Courbet, Ferme Saint-Siméon, Normandië, Seine, impressionisme, pre-impressionisme, plein air, maritieme schilderkunst, havengezicht, landschapsschilderkunst, atmosferisch perspectief, licht, wolken, water en Franse schilderkunst.

Over Honfleur is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Saint-Égrève

Plaats

Saint-Égrève Een plaats aan de voet van de Alpen waar landschap en kunstenaarsleven elkaar ontmoeten Saint-Égrève is een Franse gemeente direct ten noorden van Grenoble, in het departement Isère. De plaats ligt in een indrukwekkende omgeving tussen de bergmassieven van de Chartreuse en de Vercors, waardoor bergen, dalen en sterk wisselende lichteffecten het landschap bepalen. Voor kunstenaars bood de omgeving rond Grenoble volop mogelijkheden voor landschapsstudie en schilderen in de open lucht. In de negentiende eeuw nam de belangstelling voor het rechtstreeks waarnemen van de natuur sterk toe. Berglandschappen waren daarbij interessant door hun bijzondere combinatie van grote ruimtelijkheid, rotsformaties, begroeiing en atmosferische effecten. Binnen KunstCore kan Saint-Égrève vooral functioneren als plaatsobject waarmee kunstenaars die er geboren zijn, verbleven of werkten aan andere begrippen kunnen worden gekoppeld. Zo krijgt een plaats betekenis als onderdeel van het netwerk achter een kunstenaar, in plaats van alleen als geografische aanduiding. Wil je verder? Onderzoek Grenoble en ga daarna naar Isère, Dauphiné, Franse Alpen, Chartreuse, Vercors, berglandschap, landschapsschilderkunst, plein air, natuurstudie, atmosferisch perspectief, licht, Franse schilderkunst, kunstenaarsplaatsen en negentiende-eeuwse kunst.

Over Saint-Égrève is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Johan Barthold Jongkind

Beschrijving
Johan Barthold Jongkind – de Nederlandse voorloper van het impressionisme Een jeugd tussen water en landschap Johan Barthold Jongkind werd op 3 juni 1819 geboren in Lattrop, in de provincie Overijssel. Al op jonge leeftijd verhuisde hij met zijn familie naar Vlaardingen, waar hij opgroeide tussen rivieren, havens en scheepvaart. Het waterlandschap zou zijn hele leven een belangrijke inspiratiebron blijven. Zijn tekentalent viel al vroeg op en hij kreeg de mogelijkheid om een kunstopleiding te volgen aan de Koninkli…

Johan Barthold Jongkind

Johan Barthold Jongkind – de Nederlandse voorloper van het impressionisme
Een jeugd tussen water en landschap

Johan Barthold Jongkind werd op 3 juni 1819 geboren in Lattrop, in de provincie Overijssel. Al op jonge leeftijd verhuisde hij met zijn familie naar Vlaardingen, waar hij opgroeide tussen rivieren, havens en scheepvaart. Het waterlandschap zou zijn hele leven een belangrijke inspiratiebron blijven. Zijn tekentalent viel al vroeg op en hij kreeg de mogelijkheid om een kunstopleiding te volgen aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Daar studeerde hij onder leiding van de landschapschilder Andreas Schelfhout, een van de belangrijkste Nederlandse romantische landschapsschilders van zijn tijd.

Schelfhout leerde zijn leerling zorgvuldig kijken naar de natuur en het Nederlandse landschap. Jongkind nam deze lessen mee, maar ontwikkelde al snel een veel vrijere en persoonlijkere schilderstijl.

Naar Frankrijk

In 1846 verhuisde Jongkind naar Parijs. De Franse hoofdstad was toen het centrum van de Europese kunstwereld. Hier kwam hij in contact met kunstenaars die nieuwe wegen zochten in de landschapschilderkunst. Hij exposeerde op de Parijse Salon en schilderde stadsgezichten, rivierlandschappen, havens en zeegezichten.

Hoewel zijn werk aanvankelijk waardering kreeg, kende Jongkind ook financiële problemen. Zijn leven werd bovendien bemoeilijkt door alcoholmisbruik en perioden van psychische instabiliteit. Regelmatig moest hij terugkeren naar Nederland om weer op krachten te komen. Toch bleef Frankrijk zijn belangrijkste werkgebied.

Vanaf de jaren zestig vond hij meer rust dankzij zijn levensgezellin Joséphine Fesser, die hem ondersteunde en hielp zijn leven beter te organiseren. Samen woonden zij afwisselend in Parijs en in het dorp La Côte-Saint-André.

Schilder van licht en atmosfeer

Jongkind wordt vooral herinnerd als schilder van water, lucht en licht. Hij werkte graag buiten, waar hij direct kon reageren op de voortdurend veranderende weersomstandigheden. Zijn riviergezichten, havens en stadsgezichten tonen een losse penseelvoering en een frisse kleurbehandeling die in zijn tijd opvallend modern waren.

In plaats van ieder detail zorgvuldig uit te werken, probeerde hij vooral de sfeer van een bepaald moment vast te leggen. Reflecties in het water, wolkenpartijen en de werking van zonlicht kregen een hoofdrol in zijn schilderijen.

Zijn aquarellen zijn minstens zo belangrijk als zijn olieverfschilderijen. Met enkele losse penseelstreken wist hij water, lucht en gebouwen overtuigend weer te geven. Juist deze spontaniteit maakte grote indruk op jongere kunstenaars.

Invloed op het impressionisme

Hoewel Jongkind meestal niet tot de officiële impressionisten wordt gerekend, wordt hij wel beschouwd als een van hun belangrijkste voorlopers. Vooral Claude Monet bewonderde zijn werk. Monet verklaarde later dat hij veel van Jongkind had geleerd over het observeren van licht en kleur in de natuur.

Ook Eugène Boudin waardeerde Jongkinds manier van schilderen. Samen vormden zij een belangrijke schakel tussen de romantische landschapskunst van de negentiende eeuw en het latere impressionisme.

Waar veel kunstenaars nog in het atelier werkten, koos Jongkind ervoor om direct buiten te schilderen. Deze werkwijze zou later kenmerkend worden voor de impressionisten.

Belangrijke kunstwerken

Jongkind schilderde honderden landschappen, riviergezichten en stadsgezichten. Tot zijn bekendste werken behoren De Maas bij Rotterdam, Gezicht op de haven van Honfleur, Notre-Dame de Paris, De haven van Rotterdam, Kanaal bij Overschie, De Seine bij Parijs en verschillende gezichten op de omgeving van Honfleur en Normandië.

Zijn schilderijen kenmerken zich door een heldere compositie, een losse toets en een grote gevoeligheid voor weersomstandigheden. Vooral water speelt vrijwel altijd een belangrijke rol. Rivieren, kanalen, havens en zeegezichten vormen de rode draad door zijn oeuvre.

Een blijvende betekenis

Johan Barthold Jongkind overleed op 9 februari 1891 in het Franse Saint-Égrève, nabij Grenoble. Tijdens zijn leven kreeg hij wel waardering van kunstenaars en kenners, maar het grote publiek ontdekte zijn betekenis pas later.

Tegenwoordig wordt hij beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse schilders van de negentiende eeuw. Zijn werk vormt een brug tussen de romantische landschapsschilderkunst en het impressionisme. Door zijn losse schilderwijze, zijn aandacht voor licht en atmosfeer en zijn voorkeur voor schilderen in de open lucht beïnvloedde hij kunstenaars als Claude Monet en hielp hij mee de moderne schilderkunst vorm te geven.

Zijn schilderijen bevinden zich tegenwoordig in musea over de hele wereld, waaronder het Rijksmuseum in Amsterdam, het Musée d'Orsay in Parijs en het Kröller-Müller Museum in Otterlo. Daarmee blijft Johan Barthold Jongkind een kunstenaar die zowel in Nederland als in Frankrijk een belangrijke plaats inneemt binnen de kunstgeschiedenis.