Intaglio

KUNSTTERMEN | Intaglio of diepdruk
Een eeuwenoude grafische techniek
Een verzamelnaam voor een groep druktechnieken
Intaglio, beter bekend als diepdruk, is een verzamelnaam voor een groep druktechnieken waarbij een afbeelding wordt aangebracht in de dieper gelegen delen van een metalen plaat. Het woord intaglio komt uit het Italiaans en betekent letterlijk "ingesneden". De techniek behoort tot de oudste vormen van grafische kunst en wordt al sinds de late Middeleeuwen toegepast door kunstenaars en ambachtslieden.

Diepdruk onderscheidt zich van andere druktechnieken doordat niet het oppervlak van de plaat de inkt draagt, maar juist de groeven en inkervingen die in het materiaal zijn aangebracht. Hierdoor kunnen zeer fijne lijnen, subtiele details en rijke toonverschillen worden gerealiseerd. Door deze eigenschappen heeft diepdruk eeuwenlang een belangrijke rol gespeeld in zowel de kunstwereld als de verspreiding van afbeeldingen en illustraties.

Het bewerken van de drukplaat
Bij diepdruk wordt meestal gebruikgemaakt van een metalen plaat. Traditioneel zijn koper en zink de meest gebruikte materialen. Vooral koper is populair omdat het relatief zacht is en zich gemakkelijk laat bewerken. Hardere metalen zijn minder geschikt omdat deze moeilijk met een graveernaald of andere gereedschappen kunnen worden bewerkt.

De kunstenaar brengt een afbeelding aan door lijnen, groeven of andere structuren in het metaal te maken. Dit kan op verschillende manieren gebeuren. Soms worden de lijnen rechtstreeks in de plaat gekrast, zoals bij de droge-naaldtechniek. In andere gevallen worden de lijnen met behulp van zuur in het metaal gebeten, zoals bij het etsen. Ook kan het metaal met een burijn worden uitgesneden, zoals bij de gravure.

De diepte en breedte van de groeven bepalen uiteindelijk hoeveel inkt zij kunnen vasthouden en hoe donker de lijnen in de afdruk zullen verschijnen.

Het ininkten van de plaat
Wanneer de afbeelding gereed is, wordt de volledige plaat bedekt met een speciale diepdrukinkt. De inkt wordt zorgvuldig in alle groeven gewreven zodat deze volledig worden gevuld.

Daarna wordt het oppervlak van de plaat schoongeveegd. Hierbij verwijdert de drukker alle overtollige inkt van het gladde oppervlak terwijl de inkt in de groeven achterblijft. Dit is een nauwkeurig werk dat veel ervaring vereist. De manier waarop de plaat wordt afgeveegd heeft namelijk invloed op het uiteindelijke resultaat.

Na deze stap bevat alleen het ingesneden gedeelte van de plaat nog inkt.

Het afdrukproces
Voor het maken van een afdruk wordt een vel speciaal drukpapier licht bevochtigd. Het vocht zorgt ervoor dat het papier soepeler wordt en beter in de groeven van de plaat kan worden gedrukt.

De ingeïnkte plaat en het papier worden vervolgens samen door een diepdrukpers gehaald. Onder de enorme druk van de pers wordt het papier diep in de gegraveerde lijnen gedrukt. Daarbij neemt het de aanwezige inkt op uit de groeven.

Vaak wordt gezegd dat het papier de inkt als het ware uit de plaat "tilt". Het resultaat is een zeer scherpe en gedetailleerde afdruk. Kenmerkend voor diepdrukprenten is bovendien de lichte afdrukrand van de plaat die vaak zichtbaar blijft rondom de afbeelding.

Verschillende diepdruktechnieken
Binnen de diepdruk bestaan diverse technieken, elk met hun eigen karakter en mogelijkheden. De bekendste zijn:

- Droge naald, waarbij de afbeelding rechtstreeks met een scherpe naald in de plaat wordt gekrast.
- Etsen, waarbij zuur wordt gebruikt om lijnen in het metaal te bijten.
- Gravure, waarbij een graveerstift of burijn het metaal direct uitsnijdt.
- Aquatint, waarmee grotere toonvlakken en schaduwen kunnen worden gecreëerd.
- Mezzotint, een techniek die bijzonder geschikt is voor rijke donkere partijen en subtiele lichtovergangen.
Een blijvende plaats binnen de kunst
Ondanks de komst van moderne druk- en reproductietechnieken blijft diepdruk een geliefde discipline binnen de grafische kunst. Kunstenaars waarderen de combinatie van ambachtelijkheid, technische verfijning en expressieve mogelijkheden. De karakteristieke lijnen, rijke details en tastbare kwaliteit van een diepdrukprent geven deze eeuwenoude techniek nog altijd een bijzondere plaats binnen de beeldende kunst.