Het minder zichtbare geld

Het minder zichtbare geld
Er is meer geld voor kunst dan je denkt

Bij geld verdienen met kunst denken we meestal aan een eenvoudige situatie: een kunstenaar maakt iets en iemand koopt het.

Maar in de kunstwereld bestaat ook geld waarvoor geen traditionele koper nodig is.

Overheden, fondsen, gemeenten, culturele organisaties, bedrijven en andere instellingen stellen geld beschikbaar om kunst mogelijk te maken. Denk aan subsidies, stipendia, kunstprijzen, residenties, projectbijdragen en opdrachten voor kunst in de openbare ruimte.

Voor veel kunstenaars blijft deze wereld grotendeels onzichtbaar.

Niet omdat er geen mogelijkheden zijn, maar omdat je ze zelf moet zoeken.

Subsidies en fondsen

Er bestaan fondsen die kunstenaars financieel ondersteunen bij het ontwikkelen of uitvoeren van projecten.

Dat kan bijvoorbeeld gaan om een tentoonstelling, publicatie, onderzoek, samenwerking, performance of kunstproject in een wijk.

Soms is ondersteuning bedoeld voor individuele kunstenaars. Andere regelingen zijn juist gericht op samenwerkingsverbanden of organisaties.

Een subsidie is daarbij geen gratis geld zonder voorwaarden. Meestal moet je een plan indienen waarin je uitlegt wat je wilt doen, waarom je dat wilt doen en wat het gaat kosten.

Daarna wordt je aanvraag beoordeeld.

Kunstprijzen

Ook kunstprijzen kunnen inkomsten opleveren.

Sommige prijzen bestaan uit een geldbedrag, andere uit een tentoonstelling, publicatie, aankoop of combinatie daarvan.

Zelfs wanneer je niet wint, kan deelname interessant zijn. Een nominatie kan aandacht opleveren van juryleden, galeries, verzamelaars, musea of andere kunstenaars.

Kijk daarbij wel kritisch naar de voorwaarden. Niet iedere wedstrijd waarvoor kunstenaars moeten betalen om mee te mogen doen, is automatisch interessant.

Artist in residence

Een bijzondere mogelijkheid is de artist in residence, vaak kortweg residentie genoemd.

Een kunstenaar krijgt dan voor een bepaalde periode een werkplek aangeboden. Soms hoort daar woonruimte bij en regelmatig is er ook een vergoeding, materiaalbudget of presentatie aan verbonden.

Residenties kunnen enkele weken duren, maar ook maanden.

Het doel is meestal niet alleen productie. Een residentie kan kunstenaars gelegenheid geven om onderzoek te doen, nieuwe technieken te proberen, een omgeving te onderzoeken of met andere kunstenaars en bewoners samen te werken.

Daarmee levert een residentie niet alleen geld of ruimte op, maar ook tijd om je kunstenaarschap te ontwikkelen.

Kunst in de openbare ruimte

Loop door een stad en kijk eens hoeveel kunst je buiten tegenkomt.

Beelden op pleinen, kunst in parken, muurschilderingen, kunstwerken bij scholen, ziekenhuizen en stations: veel daarvan is ooit als opdracht verstrekt.

Gemeenten, projectontwikkelaars, woningcorporaties en andere organisaties kunnen budget beschikbaar stellen voor kunst in de openbare ruimte.

Dergelijke opdrachten kunnen financieel aanzienlijk groter zijn dan de verkoop van een schilderij.

Daar staat tegenover dat ze ook ingewikkelder zijn. Je krijgt te maken met opdrachtgevers, ontwerpen, begrotingen, materiaalkeuze, veiligheid, plaatsing, onderhoud en soms inspraak van bewoners.

Zoek ook dichtbij

Wie aan kunstsubsidies denkt, kijkt misschien onmiddellijk naar grote landelijke fondsen.

Maar mogelijkheden kunnen veel dichterbij liggen.

Gemeenten en provincies hebben soms culturele regelingen. Lokale organisaties zoeken kunstenaars voor projecten. Bibliotheken, scholen, zorginstellingen, ondernemersverenigingen en buurtorganisaties kunnen budgetten hebben voor culturele activiteiten.

Ook een lokaal festival kan kunstenaars zoeken. Een leegstaand gebouw kan tijdelijk ruimte bieden voor een project.

Kijk daarom niet alleen naar kunstfondsen, maar ook naar organisaties waarvoor kunst een middel kan zijn om iets anders te bereiken.

Leer een plan schrijven

Voor veel kunstenaars vormt de aanvraag zelf de grootste hindernis.

Een goed idee in je hoofd is nog geen goed projectvoorstel.

Je moet kunnen uitleggen wat je wilt maken, voor wie het bedoeld is, hoe je het uitvoert, hoeveel tijd ervoor nodig is en wat het kost.

Dat lijkt misschien bureaucratisch, maar het heeft ook een voordeel.

Door een plan op papier te zetten, wordt je gedwongen je eigen idee scherper te formuleren.

Wat ga je eigenlijk doen?

Waarom is dat interessant?

Wie heeft er iets aan?

Wat heb je ervoor nodig?

Ook wanneer een aanvraag uiteindelijk wordt afgewezen, kunnen de antwoorden op die vragen waardevol blijven.

Afwijzing hoort erbij

Wie subsidies, prijzen en open oproepen gaat onderzoeken, krijgt vrijwel zeker met afwijzingen te maken.

Dat betekent niet automatisch dat het kunstproject slecht was.

Er kan weinig budget beschikbaar zijn. Misschien waren er honderden aanvragen. Een jury kan andere prioriteiten hebben of een project past net niet voldoende binnen de regeling.

Daarom is het onverstandig om financieel volledig afhankelijk te worden van één subsidieaanvraag.

Zie deze mogelijkheden als één onderdeel van een bredere inkomstenmix.

Maak zoeken onderdeel van je werk

Het minder zichtbare geld wordt pas zichtbaar wanneer je regelmatig kijkt.

Reserveer bijvoorbeeld iedere maand wat tijd om te zoeken naar subsidies, open calls, residenties, wedstrijden en kunstopdrachten.

Maak een eenvoudig overzicht met de naam van de regeling, voorwaarden, sluitingsdatum en het bedrag dat beschikbaar is.

Na verloop van tijd ontstaat zo je eigen kleine kansenarchief.

Dan hoef je niet pas te gaan zoeken wanneer je dringend geld nodig hebt.

Zes inkomstenbronnen, één kunstenaarspraktijk

Daarmee zijn we terug bij het uitgangspunt van deze serie.

Een kunstenaar kan inkomsten halen uit:

originele kunstwerken
prints en reproducties
werken in opdracht
licenties
lesgeven en kennis delen
subsidies, prijzen, residenties en andere kunstbudgetten

Je hoeft ze niet allemaal te gebruiken.

Een kunstenaar die helemaal niet graag lesgeeft, hoeft geen workshops te organiseren. Niet ieder oeuvre is geschikt voor prints of licenties en niet ieder project past binnen een subsidieregeling.

Het gaat om iets anders.

Maak jezelf niet volledig afhankelijk van één manier om geld met kunst te verdienen.

Kies een inkomstenbron die bij jou en je werk past. Onderzoek hoe die werkt en probeer hem op kleine schaal uit. Werkt het, bouw hem dan verder uit. Daarna kun je eventueel een volgende mogelijkheid toevoegen.

Zo ontstaat niet van de ene op de andere dag een succesvol kunstenaarsbedrijf.

Maar er kan wel langzaam iets veel belangrijkers ontstaan: een kunstenaarspraktijk die artistiek interessant én economisch steviger is.