Terug door de deur naar de vorige ruimte of de voordeur
Studeerkamer

Bobbelen

Begrip
Welkom in mijn studeerkamer!

Bobbelen Papier kan tijdens het schilderen ineens een eigen landschap gaan vormen Bobbelen is het golven of kromtrekken van papier wanneer het tijdens het schilderen veel vocht opneemt. Het verschijnsel komt vooral voor bij aquarel, gouache en andere technieken waarbij veel water wordt gebruikt. Wanneer papier plaatselijk nat wordt, zetten de papiervezels uit. Droge delen veranderen minder, waardoor spanning in het vel ontstaat. Het resultaat zijn bobbels en golven. Vooral dun papier is hiervoor gevoelig. De keuze van het papier maakt daarom verschil. Zwaarder aquarelpapier blijft doorgaans vlakker. Ook kan papier vooraf worden opgespannen of langs de randen worden vastgezet. Na het drogen trekt een deel van de vervorming vaak weer weg. Bobbelen is niet alleen lastig: het kan ook beïnvloeden waar water en pigment zich verzamelen en daarmee onverwachte effecten veroorzaken. Ga vanuit Bobbelen eens verder naar Aquarelpapier, Papiergewicht, Papier opspannen, Aquarelleren, Absorptie of Nat-in-nat en ontdek waarom de ondergrond actief meespeelt tijdens het schilderen.

Aan de muur

Een naam opent een andere studeerkamer. Bij een naam met ⓘ lees je hier extra informatie.

gerelateerd aan

gerelateerd aan

  • Nat-in-nattechniek

komt voor in

Water

Techniek

Water Het eenvoudigste kunstenaarsmateriaal blijkt verrassend veelzijdig Water speelt in de beeldende kunst verschillende rollen. Het kan verdunner, oplosmiddel, transportmiddel, schoonmaakmiddel én onderdeel van een techniek zijn. Bij aquarel, gouache en veel acrylverven bepaalt de hoeveelheid water bijvoorbeeld hoe vloeibaar en transparant de verf wordt. Bij aquarel maakt extra water lichte wassingen en zachte overgangen mogelijk. Bij acrylverf kan water de verf verdunnen, al kan te veel water ook de verhouding tussen pigment en bindmiddel verstoren. Water wordt bovendien gebruikt voor het reinigen van veel watergedragen materialen en gereedschappen. Water beïnvloedt ook materialen zelf. Papier kan door vocht uitzetten en golven, terwijl hout kan zwellen of vervormen. Voor kunstconservering is ongewenst vocht daarom juist een belangrijke risicofactor. Daarnaast is water natuurlijk een veelvuldig onderwerp in kunst: van spiegelende grachten tot zeegezichten. Wil je verder? Vergelijk wat water doet met aquarel, gouache en acrylverf en onderzoek daarna watergedragen en wateroplosbare materialen.

Over Water is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Absorptie

Techniek

Absorptie Wat een ondergrond opzuigt, bepaalt hoe verf zich gedraagt Absorptie is het vermogen van een materiaal om vloeistof in zijn structuur op te nemen. In de kunstwereld speelt dat een grote rol bij papier, schildersdoek, hout, pleisterwerk en andere poreuze ondergronden. Een sterk absorberend oppervlak kan water, bindmiddel of oplosmiddel snel uit verf trekken. Dat heeft direct invloed op het schilderen. Op zuigend papier verspreidt aquarel zich anders dan op een gesloten oppervlak. Onbehandeld doek kan olie uit olieverf opnemen, terwijl een grondering de absorptie juist kan verminderen en gelijkmatiger maken. Absorptie beïnvloedt ook kleur, glans, drooggedrag en hechting. Wanneer een ondergrond plaatselijk sterker zuigt, kunnen matte of ongelijk gekleurde plekken ontstaan. Kunstenaars kunnen die eigenschap bestrijden, maar ook bewust gebruiken. Helen Frankenthaler liet bijvoorbeeld sterk verdunde verf in onbehandeld doek trekken. Wil je verder? Vergelijk absorptie, porositeit en hechting en kijk daarna naar grondering, onbehandeld doek, aquarel en papier. Zo ontdek je waarom de ondergrond actief meewerkt aan het uiteindelijke beeld.

Over Absorptie is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

vervorming

Begrip

Vervorming Soms is een verandering van vorm een probleem, soms juist de bedoeling Vervorming betekent dat de oorspronkelijke vorm, verhouding of structuur van een materiaal of voorstelling verandert. In de kunst kan dat zowel onbedoeld als bewust gebeuren. Materialen kunnen vervormen door vocht, warmte, spanning, zwaartekracht of veroudering. Papier kan bijvoorbeeld gaan golven, hout kan kromtrekken en een slecht opgespannen schildersdoek kan plooien of uitzakken. Bij conservering is zulke vervorming belangrijk omdat zij ook verf- en grondlagen kan beschadigen. Maar kunstenaars kunnen vervorming juist als beeldend middel gebruiken. Een menselijke figuur kan bewust worden uitgerekt, verkort of verdraaid om beweging, emotie of spanning te versterken. El Greco, expressionistische kunstenaars en Picasso gebruikten bijvoorbeeld afwijkende verhoudingen zonder naar anatomische nauwkeurigheid te streven. Vervorming kan dus zowel een materiaalkundig verschijnsel als een artistieke keuze zijn. Wil je verder? Onderzoek deformatie en proporties en ga daarna naar verkorting, perspectief, expressie, materiaalspanning, vochtgevoeligheid, kromtrekken, spieraam en conservering.

Over vervorming is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

papiergewicht

Materiaal

Papiergewicht Een getal dat veel vertelt over wat papier aankan Papiergewicht geeft aan hoeveel een vel papier van één vierkante meter weegt. Het wordt meestal uitgedrukt in gram per vierkante meter: g/m², vaak kortweg gramsgewicht genoemd. Papier van 80 g/m² is bijvoorbeeld veel lichter en meestal dunner dan papier van 300 g/m². Voor kunstenaars is papiergewicht belangrijk bij de keuze van een ondergrond. Licht papier is geschikt voor schetsen en droge tekenmaterialen, maar kan bij veel water snel gaan golven of vervormen. Zwaarder aquarelpapier kan doorgaans meer vocht verdragen en biedt een steviger oppervlak. Toch zegt papiergewicht niet alles. Twee papiersoorten met hetzelfde gewicht kunnen verschillen in dikte, vezelsamenstelling, persing, oppervlaktestructuur, absorptie en stijfheid. Ook de verlijming van het papier speelt een belangrijke rol. Het juiste papier wordt daarom gekozen op basis van zowel gewicht als gebruikte techniek. Wil je verder? Onderzoek tekenpapier en aquarelpapier en ga daarna naar papierdikte, papiervezel, absorptie, verlijming, oppervlaktestructuur, handgeschept papier, papierpulp en papierconservering.

Over papiergewicht is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Aquarelpapier

Materiaal

Aquarelpapier Papier dat water opvangt zonder meteen de controle te verliezen Aquarelpapier is speciaal gemaakt voor schilderen met aquarelverf en veel water. Het papier moet vocht kunnen opnemen zonder direct sterk te vervormen, beschadigen of zijn oppervlaktestructuur te verliezen. Daarom is het meestal steviger dan gewoon tekenpapier. Belangrijke eigenschappen zijn papiergewicht, zuigkracht en oppervlaktestructuur. Glad papier geeft scherpe lijnen en fijne details. Papier met meer structuur laat pigment zich onregelmatiger afzetten en kan daardoor een levendiger beeld geven. Veel aquarelpapier wordt gemaakt van katoen of cellulose, of een combinatie daarvan. Ook de behandeling tijdens de productie is belangrijk. Door lijming wordt geregeld hoe snel water in het papier trekt. Zwaar papier, bijvoorbeeld 300 g/m², kan doorgaans meer water verdragen dan licht papier. De keuze van het papier beïnvloedt dus rechtstreeks de schildertechniek. Wil je verder? Onderzoek aquareltechniek en papierstructuur en ga daarna naar zuigkracht, papiergewicht, katoenpapier, cellulose, lijming, nat-in-nat, nat-op-droog, wassing, uitsparen en aquarelverf.

Aquarelpapier is ideaal papier voor het werken met waterverf-achtige verfsoorten

Beschrijving
Ondergrond kiezen

Aquarelpapier is ideaal papier voor het werken met waterverf-achtige verfsoorten

De keuze van de ondergrond is best van belang
Als u met aquarel aan de gang gaat als schilderondergrond dan is het speciale aquarelpapier het meest geschikt. Aquarelpapier heeft een ruw oppervlak en door de structuur is het heel geschikt om vocht op te nemen. Aquarelpapier is in losse vellen te koop en als blok. In dat laatste geval kunt u de vellen los snijden, zowel voor als na het aquarelleren.


Aquarelpapier
Hoe gladder het papier hoe meer het zich leent voor het schilderen van details. Ook gelijkmatige kleurvlakken zijn gemakkelijker weer te geven op een glad oppervlak dan op het ruwe materiaal van het aquarelpapier. Het plezier is het werken met aquarel laat zich voor een groot deel bepalen door het soort papier dat u gebruikt als schilderondergrond. Dus laat u op dat gebied goed voorlichten.




Schilderkarton
Schilderkarton is een vorm van stevig tekenpapier dat op karton is geplakt. Het bestaat is zowel een gladde als een meer gestructureerde versie. Er zijn schilders die een schilderondergrond prettiger vinden werken als er sprake is van een dikkere onderlaag, zodat ze het van een extra laag grondverf of gresso voorzien voordat ze het schilderkarton in gebruik gaan nemen. Het is verstandig om beide kanten van karton van extra verf te voorzien om te voorkomen dat het later krom zal gaan trekken. De verf zal hierdoor beter opgenomen worden en het wordt daarmee ook meer geschikt voor het maken van details. Schilderkarton wordt vaak gebruikt als schilderondergrond in combinatie met acrylverf of olieverf.

Geprepareerd papier
Speciaal voor het werken met acryl of met olieverf bestaat er geprepareerd papier. Het voordeel van dit papier als schilderondergrond is dat het geen verf doorlaat, maar het nadeel van het dunne materiaal is dat het slecht de verdunningsmiddelen als water en olie opneemt wat vooral bij een wat dikkere verflaag forse problemen kan geven. Als u met deze negatieve eigenschap een beetje rekening houdt dan is het geprepareerde papier heel goed te gebruiken.

Canvasboard.
Het zogenaamde linnenkarton of canvasboard is een laagje dun katoen dat op relatief dik karton is gelijmd waardoor het vrij stevig wordt en goed bruikbaar als schilderondergrond. Het is in allerlei afmetingen, tot vrij groot te verkrijgen en het is niet overdreven duur.
Het staat echter bekend om een relatief korte levensduur van de ermee gemaakte werken. Wilt u een kunstwerk maken dat over eeuwen nog bewonderd wordt dan is het aan te raden echt schilderslinnen van goede kwaliteit te gebruiken of om over te stappen op hardboard of mdf.

Hardboard
Panelen van hardboard of het wat dikkere en zwaardere mdf zijn in allerlei maten te verkrijgen. Bij de bouwmarkt tot panelen van 122 x 244. Een flink formaatje voor aan de muur. Soms zit er op het hardboard al een witte laag maar anders zult u een aantal lagen grondverf en eventueel een laag gresso aan moeten brengen om er een geschikte schilderondergrond van te maken. Vergeet niet om tussen de schilderbeurten door te schuren. U krijgt dan wel een aalgladde schilderondergrond en niet elke schilder vindt dat prettig. U kunt dat voorkomen door sterk verdunde structuurverf, rauwfaserverf en dergelijke te gebruiken zodat u een ruwe of zelfs zeer ruwe ondergrond krijgt. Een duidelijk geval van smaak dus.



aquarel
Schilderdoek
Schilderdoek koopt u kant en klaar opgespannen. Het is van belang dat het hout goed uitgewerkt is anders gaat het later krom staan en dat is hinderlijk. Let op de kwaliteit die u koopt. Schilderdoek is op allerlei plaatsen te krijgen, ook de meest branchevreemde en de kwaliteit is wisselend. Als het goed is is het van ondergrondlaag voorzien hoewel er ook naturel te krijgen is. Niet alleen wit is te krijgen, in beperkter mate is ook zwart schilderdoek te koop als schilderondergrond voor speciale effecten.


Keggen ofwel spiepennen
Bij een schilderdoek horen zogenaamde keggen. Deze keggen worden in de hoeken geslagen om het doek strakker te trekken. Soms zijn deze keggen ook van kunststof maar die hebben de neiging om slecht te blijven zitten. Keggen worden trouwens ook wel spiepennen genoemd. Overigens mag je de keggen in onbeperkt in de hoeken blijven vastzetten. Je loopt het gevaar dat het doek scheurt als de druk te hoog oploopt.

Doek strak trekken
Mocht een doek na het beschilderen wat slap geworden zijn, iets wat meestal wel gebeurt, dan kunt u met enkele klappen met een hamer op de keggen het doek weer strak trekken. Overdrijf het niet anders krijgt u kans op scheuren van het doek vanaf de ingeslagen spijkertjes.

Papier opspannen

Techniek

Papier opspannen Zo blijft aquarelpapier beter vlak wanneer er veel water op komt Papier opspannen is een techniek waarbij aquarelpapier vóór het schilderen op een stevig bord wordt bevestigd. Het doel is te voorkomen dat het papier tijdens het werken met veel water sterk gaat golven of bobbelen. Bij de traditionele methode wordt het papier eerst gelijkmatig bevochtigd. De vezels nemen water op en het vel zet iets uit. Vervolgens wordt het vochtige papier op een tekenbord of andere vlakke plaat bevestigd, bijvoorbeeld met speciaal gegomd papiertape. Tijdens het drogen krimpt het papier en komt het strak te staan. Vooral bij dunner aquarelpapier en technieken met grote wassingen of nat-in-nat schilderen kan opspannen nuttig zijn. Zwaar aquarelpapier vervormt doorgaans minder, waardoor opspannen niet altijd noodzakelijk is. De gebruikte papiersoort, het papiergewicht en de hoeveelheid water bepalen hoeveel vervorming optreedt. Wil je verder? Onderzoek aquarelpapier en papiergewicht en ga daarna naar tekenbord, katoenpapier, bevochtigen, papierstructuur, zuigkracht, wassing, nat-in-nat, aquareltechniek en papiervezels.

Over Papier opspannen is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Papiervezel

Materiaal

Papiervezel De kleinste bouwsteen bepaalt hoe papier zich gedraagt Papiervezels zijn de kleine plantaardige vezels waaruit papier wordt opgebouwd. Tijdens het maken worden deze vezels in water verdeeld, waarna ze op een zeef een dunne laag vormen. Bij het drogen raken de vezels met elkaar verbonden en ontstaat een vel papier. Voor kunstenaarspapier worden verschillende vezelbronnen gebruikt. Katoenvezels zijn lang en sterk en worden veel toegepast in hoogwaardig aquarelpapier. Houtcellulose is eveneens een belangrijke grondstof. Historisch werd veel papier gemaakt van vezels uit linnen en katoenen lompen. De lengte, kwaliteit en behandeling van de vezels beïnvloeden eigenschappen als sterkte, flexibiliteit, zuigkracht en duurzaamheid. Ook de richting waarin vezels tijdens de productie komen te liggen kan belangrijk zijn. Deze vezelrichting beïnvloedt hoe papier buigt en reageert op vocht. Papiervezels zijn nauwelijks zichtbaar, maar bepalen dus veel van het gedrag van papier. Wil je verder? Onderzoek papierpulp en katoenpapier en ga daarna naar cellulose, lompenpapier, vezelrichting, handgeschept papier, papierstructuur, papiergewicht, zuigkracht, papier opspannen en papierconservering.

Over Papiervezel is nog geen aanvullende informatie beschikbaar.

Op mijn tafel

Bobbelen van papier

Beschrijving
Bobbelen van papier Het bobbelen of rimpelen van papieren ondergronden doet zich voor wanneer wastechnieken, zoals bij gewassen inkttekeningen of aquarellen, op een slordig of slecht opgespannen werkvlak worden toegepast. Het bobbelen zorgt ervoor dat de natte verf onregelmatig gaat vloeien over de ondergrond wat voor een nog al onvoorspelbaar resultaat zal zorgen. Om bobbelen tegen te gaan is het dan ook zaak de ondergrond zeer zorgvuldig op te spannen.